Terug naar Hitlers wonderwapenfabriek

Ik heb het altijd al willen zien, waar de raketten vandaan kwamen die in het bombardement van ons huis gebruikt waren, Hitlers ‘Wunderwaffen’.

De V1 en de V2. Die vanuit Den Haag afgeschoten werden om in Londen wraak te nemen voor de bombardementen op de Duitse steden, de Vergeltungswaffen 1 en Vergeltungswaffen 2. Ik heb het er al eerder over gehad, omdat ik die raketten zie als het begin van mijn betrokkenheid bij het wereldgebeuren.

We zaten onder de trap, ik op de schoot van mijn moeder en naast mij mijn zus Lucie terwijl de bommen vielen, toen op 8 maart 1945 Engelse vliegtuigen het Bezuidenhout bombardeerden, in de veronderstelling dat die Duitse krengen vanuit onze wijk op de Engelse hoofdstad afgeschoten werden.

DORA MITTELBAU

Gisteren zijn we op expeditie gegaan, Goedroen en ik, haar broer en schoonzuster en we bereikten na een hete tocht een bedrieglijk vriendelijk gebergte in de zuidelijke Harz, niet gek ver van Wacholder. Daar waren ze vandaan gekomen, uit een onderaardse hel met de naam ‘Dora Mittelbau’, een concentratiekamp dat tegelijk een wapenfabriek was geweest, ondergebracht in een gigantisch complex van grotten. Zomer 1943 waren hier 1000 gevangenen van kamp Buchenwald naartoe gebracht om onder SS-bewaking de grotten uit te houwen, zodat daar spelonkachtige ruimten ontstonden waar een jaar later machines opgesteld werden om de raketten te gaan bouwen. Inmiddels waren er tienduizenden, in totaal 60.000 dwangarbeiders en 1000 SS’ers in het spookachtige complex.

Nordhausen heet de nabijgelegen stad, de inwoners waren ervan op de hoogte, wordt ons verteld door een ingewijde en bereidwillige medewerker van de tentoonstellingsruimte die in het informatiecentrum van de ‘Gedenkstätte Dora Mittelbau’ is ingericht. Ik sta te bibberen van ontroering dat ik nu eindelijk bij de bron ben van het vliegende kwaad dat ons destijds dwong door vlammen en lijken te moeten vluchten. Ik hoor mijn moeder nog tegen mijn zus Lucie zeggen dat zij niet bij het Theresiaplein mocht spelen omdat daar een dag eerder een V2 was ingeslagen, de raketten sloegen immers regelmatig in de stad neer in plaats van braaf koers te zetten naar Londen. Nu, 2023, toont onze informant achter de balie van het centrum zich aangenaam getroffen dat er een bezoeker in levenden lijve voor hem staat die een van de slachtoffers van de verschrikkelijke producten van Dora Mittelbau zou zijn geweest.

WERNHER VON BRAUN

De V1- en V2-raketten zijn een uitvinding van Wernher von Braun, die de wapens ontwikkeld heeft op zijn onderzoekscentrum op het eiland Peenemunde in de Oostzee. Himmler was volgens een van zijn adjudanten ‘zo blij als een kind’ toen hij kennisnam van de geslaagde experimenten met de raketten en hij stelde Albert Speer, de Rijksbewapeningminister, voor ze in serie te gaan fabriceren om daarmee wraak te nemen op de geallieerde bombardementen op Duitse steden. Hitler schijnt ongerust gevraagd te hebben of het geen bezwaar was als ze door concentratiekampgevangenen werden gemaakt, omdat zij die zouden kunnen saboteren. ‘Geen punt’, heeft Himmler geantwoord, ‘de oplossing voor dit probleem is terreur’. En ziedaar, de SS’ers ranselden er bij het geringste spoor van traag werken, laat staan sabotage op los. Ik zag een tekening van twee lijken van gevangenen die in hun concentratiekampkleding boven hun machines bungelden, ze waren ter plaatste als waarschuwing voor andere dwangarbeiders doodgeslagen en opgehangen.

De gevangen arbeiders konden volgens de berekening van de SS rekenen op een gemiddelde duur van 60 dagen voordat zij bij het uithouwen van de grotten uitgeput neervielen, geheel volgens het plan ‘Vernichtung durch Arbeit’. 20.000 van de 60.000 tewerkgestelden hebben het niet overleefd. ‘Was er misschien toch verzet?’ vraag ik. Dat was er wel degelijk, ondanks dat pogingen om te overleven door de SS al als verzet werden aangezien. Albert Kunz is de naam van een Duitse gevangene die verzet organiseerde in deze onderwereld, het doel van zijn organisatie was de eigenhandige bevrijding als de Geallieerden het kamp zouden naderen, maar daarvan kon helaas niets terecht komen, de gevangenen (verdeeld in vele nationale groepen, waaronder ook Nederlanders) waren te verzwakt en de SS oppermachtig.

ALBERT SPEER

De raketten waren supermodern, de V1 was de voorloper van de drones die nu tussen Oekraïne en Rusland vliegen, de V2 was de eerste ballistische raket. Ze waren nog lang niet perfect en het doel om Londen, Antwerpen en Parijs kapot te smijten met deze ‘middelen’ (‘Dora Mittelbau’ is een nazi-schuilnaam) is dan ook niet bereikt, hoewel ze vooral in Londen dood en verderf gezaaid hebben. Toen Albert Speer later de balans opmaakte van zijn bewapeningsprogramma in de laatste oorlogsjaren heeft hij de rakettenproductie in Dora Mittelbau vanuit zijn merkwaardige oogpunt, een ‘Fehlinvestition’ (verkeerde investering) genoemd: alsof de duivel terugkijkt op de moeizame aanleg van een mislukte hel.

De rücksichtslose Wernher von Braun heeft het niet minder bont gemaakt, hij liet zich door de bevrijders naar Amerika meetronen, ontwikkelde daar de ballistische raket die in 1960 voor het eerst de maan bereikte; eigenlijk een doorontwikkelde V2. Hij liet zich opnemen in het Walhalla van de meest verdienstelijke Duitsers, men zei dat hij ‘Hitler zijn wonderwapen gegeven had en Kennedy de maan’. Pas in het begin van deze eeuw is er door actie van historici en nadenkende burgers een einde gemaakt aan zijn talrijke publieke beeltenissen en naar hem genoemde straten, scholen en instituten.

Dora Mittelbau was geen ‘Fehlinvestitution’, het was onderdeel van een waanzinnig netwerk van bewapeningsfabrieken, deels ondergronds maar merendeels bovengronds, die een even waanzinnig Rijk overeind moest houden door maximale schade toe te brengen aan de beschaving.

Als we wegrijden hoor ik vanonder de trap de stem van mijn vader vanuit zijn geruïneerde werkkamer roepen: ‘Dien, Luus, Roeltje, leven jullie nog?’.

VERA

Op een of andere manier had de wereldpolitiek mij altijd -toen evenals nu- aan zijn staart hangen, nu weer door mijn stiefdochter Vera, die blijkbaar in Noord-Korea uithangt, tot mijn verbijstering.

Ik kreeg geen antwoord meer van haar, mijn vragen bleven in de mailbox hangen. Mijn angst werd een nachtmerrie toen ik kort na haar mails las over het bezoek dat despoot Kim aan collega despoot Vladimir zou gaan brengen. Zou Vera misschien naar Noord-Korea gedirigeerd zijn als een schattig vooruit trippelende gastvrouw, om de dikke man met bloemen te begeleiden naar het ruimtevaartstation Vostotsjni?

Mijn speculaties vliegen alle kanten op en ze hangen geloof ik af van mijn stemmingen. Als ik geruststelling zoek zie ik voor me dat het gezinnetje Feliks, Vera en hun kind Vladimir simpel naar Noord-Korea op vakantie waren, zoals zij als mogelijkheid had genoemd in een telefoongesprek met Zjenja toen zij nog niet getrouwd waren; ‘FSB’ers mogen alleen buitenlandse vakanties genieten in China en Noord-Korea’. Ik kan me voorstellen dat Feliks, terwijl zij daar waren, plotseling voor een spoedopdracht terug naar Rusland moest en omdat het praktisch was dat hij hun zoontje meenam om bij oma Smyslova onder te brengen. Oma’s zijn in Rusland nog belangrijker in de opvoeding dan bij ons. In dat geval zal zij dan wel spoedig terugreizen naar Belgorod of Nizjni Novgoro en is er, behalve het gewone zombiebestaan, geen reden tot paniek. Zijzelf kan dan wel een noodkreet geslaakt hebben vanuit haar eenzaamheid in Pjonjang, ik herinner me dat ze zelfs in het veilige Amsterdam soms depri was.

Wat mij helemaal rustig maakt is een derde variant. Dat Vera, dat loeder, helemaal niet in Noord-Korea is maar mij dit bij wijze van code schrijft, om mij het gevoel over te brengen dat Rusland in een soort Noord-Korea is veranderd, een Stalinistische dictatuur waarin zelfs vrouwen van geheime dienstmannen reden tot angst hebben, bijvoorbeeld voor zuiveringen. Zou Feliks Prigozjin gesteund hebben? Geen idee, maar als zij mij heeft willen inlichten dan is duidelijk dat zij inziet dat Rusland in een nare dictatuur veranderd is en is dat op zichzelf een mooie ontwikkeling, die begrijpelijk maakt dat zij nu wel meer voor mijn waarschuwende brief openstaat. De brief waarin ik haar heb laten weten dat Rusland sinds eeuwen in de greep is van een criminele organisatie die vroeger Ochrana, NKVD, KGB en nu FSB heet; de nog oudere namen laat ik even weg. Als het zo is, dat Vera behoefte heeft om in codetaal met mij te spreken, dan ben ik gerust en des te meer benieuwd naar wat zij hopelijk nog zal gaan schrijven.

Maar ook iets heel anders is mogelijk, iets onbekends?

KIM EN VLADIMIR

De ontmoeting van Kim Jong-Un met Poetin vind ik slecht nieuws voor Oekraïne. Kim kan behoorlijk aan de Russische bewapening bijdragen, want hij kan behalve de wapens zelf ook nog een leger experts en arbeiders aan Rusland verhuren, zoals hij dat in het verleden voor de bouw van voetbalstadions al heeft gedaan; hoeft-ie die mensen niet te voeden en hij verdient met hen nog geld ook, want dat betaalt hij niet uit. Het zou me niet verbazen als we straks een contingent Noord-Koreaanse bouwvakkers dag en nacht aan het werk zien voor de wederopbouw van Marioepol, in het kader van de strijd tegen het imperialisme. De vraag is alleen hoe China zal reageren op de nieuwe liefde tussen Kim en Vladimir. Hsi Jinping heeft reden dit niet leuk te vinden, want het maakt beide landen minder afhankelijk van zijn gunsten. Kan hij een spaak in het wiel steken? Alsjeblieft Hsi, steek hem ertussen.

Wordt vervolgd!

FOTO: Roel bij de gedenkplaats van voormalig, onderaards concentratiekamp en rakettenfabriek “Dora Mittelbau’, waar Hitlers wonderwapens gefabriceerd werden.