Als Russen je verrader noemen

De Sturmabteilung, afgekort SA, was ten tijde van de machtsovername van Hitler een groter en effectiever vechtmachine dan de Reichswehr, het restant van het oude staatsleger. Het was een nationaalsocialistische organisatie die groot gemaakt was door Adolf Hitler, maar de dikke en bezeten Ernst Röhm was de Führer van de ploerten naar wier outfit nazi’s nog altijd bruinhemden worden genoemd. Röhm eiste dat zijn SA het officiële leger van het Derde Rijk zou worden, maar Hitler stelde de tegeneis dat de SA een toontje lager moest zingen, ingedeeld zou worden bij de Reichswehr en dat er een eind zou komen aan de aparte status van de SA. Net zoals Sjojgu van Prigozjin eist dat het Wagnerleger zich door een contract onderwerpt aan de leiding van het Russische staatsleger, aan hemzelf dus.

Röhm heeft geweigerd zich aan de Reichswehr (dus eigenlijk aan Hitler) te onderwerpen, zoals Prigozjin geweigerd heeft het hem aangeboden onderwerpingscontract van Sjojgu te ondertekenen. Röhm broedde op opstand, maar nog voor hij daartoe over ging werden hij en zijn topmensen overvallen door Hitlers SS-mannen toen zij een gezellig weekendje hadden in Tegernsee, een vakantieoord in de Beierse Alpen. Op 1 juli 1934, in de Nacht van de Lange Messen, werden meer dan honderd SA-mannen overhoopgeschoten, inclusief Röhm die in zijn cel een pistool werd aangeboden en wegens weigering van deze hoffelijke uitnodiging tot zelfmoord afgeknald werd. ‘Homo’s’, schimpten de moordenaars.

PRIGOZJIN ZOALS RÖHM

Prigozjin, die net als Röhm de baas over het sterkste leger wilde blijven, deed het anders dan de protsige, te paard poserende Röhm. De Wagnerleider merkte dat zijn plan voor een opstand doordrong tot mensen van de inlichtingendienst FSB en vervroegde daarop zijn verbijsterende en bloedige opstand. Hij bezette de hoofdplaats van het zuidelijk Russische leger en rukte op naar de hoofdstad. Een vliegtuig vol officieren van het staatsleger liet hij uit de lucht schieten en vervolgens een serietje van zes helikopters. Hij werd niet door geweld tegengehouden, maar door dreigementen, valse beloften en gebrek aan de medewerking van legeronderdelen op wie hij zijn hoop gevestigd had. Hij en zijn Wagnerleger brachten het dus veel verder dan Ernst Röhm en zijn SA. Ondanks het feit dat het Wagnerleger lang niet zo groot is als destijds de SA.

AVOND VAN DE RUBBEREN MESSEN

De SA en Wagner waren allebei legers naast het officiële staatsleger. De SA stond en Wagner staat in dienst van de politiek van de staat, maar de leiding was niet direct, maar indirect verbonden aan het ministerie van defensie. Het waren en zijn duivelse knokploegen. De SA had in Duitsland de linksen van de straat getimmerd en de Joodse winkels geplunderd. Wagner had in Syrië de anti-Assad opstandelingen mores geleerd en in Bachmoet de Oekraïners teruggeslagen. De SA werd uiteindelijk een kopje kleiner gemaakt door de staatschef, maar het Wagnerleger werd gepaaid en ontzien. Geen nacht van de Lange Messen met een grote moordpartij tegen de leiders, maar een Avond van de Rubberen Messen. Er zou hen niets gebeuren, ze mochten naar Belarus of alsnog aanmonsteren in het reguliere leger. Het Wagnerleger werd zelfs niet opgeheven, evenmin als de SA trouwens, die na het bloedbad nog een ondergeschikt rolletje mocht spelen in het criminele staatsbestel rond de enige nog overgebleven Führer.

De strijd is nog niet beslist, maar vast staat dat Prigozjin, die volgens mij een nog grotere linkmiegel is dan Röhm maar wel populistische retoriek met hem gemeen heeft, nog leeft. Hoe lang weten we niet, maar ik heb de indruk dat hij het toch een stuk verder schopt dan de SA-leider. En het enig verheugende lichtpunt van deze vergelijking tussen de beide semi-staatslegers is dat Poetin zwakker uit de strijd is gekomen dan de in 1934 zegevierende Hitler. Zolang zijn dood gewenste jeugdvriend Prigozjin nog leeft moet dat voor Poetin onverteerbaar zijn en hem afleiden van zijn heilige oorlog voor het Russisch imperium. Poetin concentreert zich op de vraag hoe hij Prigozjin dood krijgt, want hij heeft hem een verrader genoemd en verraders past maar één straf. De dood.

WAT BETEKENT ‘VERRAAD’?

In 2018 is er een interview geweest met Poetin waarin hem gevraagd werd of hij vergeven kon. ‘Ja’, antwoordde hij, ‘maar er is één uitzondering en dat is verraad’. Daar zei hij iets belangrijks.

Aan zijn bekentenis moest ik denken, toen ik me herinnerde dat Zjenja na onze breuk een envelop met haar huwelijksring erin op mijn tafel gelegd had en daarop dodelijk “aan de bewoner van nummer 7” geschreven had. Ze had zichzelf wijs gemaakt dat ik met een andere vrouw verraad tegenover haar gepleegd had. Haar frame van ons conflict frommelt mijn echte motief voor mijn afscheid van haar weg. Dat echte motief wil zij niet weten. Dat echte motief is dat zij haar dochter niet afraadde om met iemand van de geheime dienst van Poetin te trouwen en mijn bezwaren weglachte of liever nog deed alsof ik die nooit serieus geuit heb (wat ik uit den treure gedaan heb en ook in een lange brief aan Vera, haar dochter, geschreven heb). Maar Zjenja’s verwringing van mijn motief is nu niet het punt.

Het gaat mij om deze merkwaardige overeenkomst tussen twee verder onvergelijkbare mensen, Poetin en Zjenja. Verraad moet met de dood bestraft worden, daarvan zijn zij allebei, op hun eigen manier, overtuigd. De eerste wil het letterlijk, de ander in de geest. Poetin heeft dat laten zien met ex-KGB’er Litvinenko, die hij met polonium te grazen nam, met Skrypal, ook een gevluchte spion, met wie het hem op het nippertje niet gelukt is. Maar die lieve Zjenja, die mij wel kon vergeven dat ik geen das droeg, dat ik niet genoeg geld verdiende, dat ik in huis rommel maakte en dat ik onbetamelijk nieuwsgierig naar haar wereld en verleden was, die heeft mijn, door haar toegeschreven verraad gestraft met doodverklaring. Ik besta voor haar niet meer, dat werd me nogmaals duidelijk toen ik haar achtergelaten foto’s van haar als meisje en van haar familie in haar brievenbus stopte en zij ijzig bleef zwijgen. Sinds zij de envelop met de trouwring teruggaf aan ‘de bewoner van mijn huis’ heeft zij het stilzwijgen slechts éénmaal onderbroken en dat was toen het om geld ging. ‘Ik wilde je eigenlijk niet schrijven, maar ik zie dat ik nog 166 euro van je krijg voor een rekening die jij en niet ik had moeten betalen’. Ja ja, geld kan heel even de Russische wet dat op verraad het doodvonnis moet volgen doorbreken.

STALIN

Is het typisch Russisch, dat op verraad de dood moet volgen? Stalin heeft dat ook laten zien. Toen zijn zoon Yakov zich als soldaat had overgegeven aan de vijand erkende hij hem niet meer als zijn zoon. Hij ging met hem om alsof hij gestoven was, nee niet als held maar als lafaard. Maar Stalin was een Georgiër, dus Stalin past uitstekend in de Russische traditie.

‘Predatelsvstvo’, dat betekent ‘verraad’, het is de hoogste zonde. Maar daaruit volgt ook de neiging om het om te keren. Wil je iemand dood, dan moet je hem de hoogste zonde toeschrijven: verraad. Zoals Poetin nu Prigozjin van verraad beschuldigd heeft. Op het waarheidsgehalte van de beschuldiging wordt daarbij niet streng toegezien. Stalin deed dit met Trotski. Voor Prigozjin is het te hopen dat Poetin nog ‘geld’ (Afrikaans goud en diamant bijvoorbeeld) van hem krijgt, dan heeft hij kans dat Poetin hem nog even laat leven, maar hij mag zich geen illusies maken. Hij moet dood en Loekasjenko zal dat niet kunnen verhinderen. Ik brand van nieuwsgierigheid hoe dit afloopt, of misschien toch niet afloopt. De geschiedenis kent parallellen, maar is altijd onvoorspelbaar.

Zelf heb ik dat geloof ik niet, mijn fout is eerder dat ik eindeloos wil blijven praten, uitleggen, proberen te overtuigen, totdat de ander mij dwingt te stoppen. Ik weet wel uit mijn politieke ervaring dat ruzie binnen de club altijd zwaarder weegt dan ruzie met de buitenwereld en dat overloperij moeilijk te verteren is. Ik ontmoette bij de uitvaart van mijn vriend Meindert Fennema Johan Middendorp en zijn vrouw die ik in 1970 voor het laatst gezien had. Zij behoorden tot de studentenvereniging ASVA. Ik had toen eens getracht hen te betrekken bij het opstellen van mijn kabouterlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen, in een prille brainstormvergadering op het Damrak in De Rode Leeuw. Ik had over mijn verhouding met hen hoop gekoesterd, bleek later. Want zij vertelden me nu dat ik hen een paar weken na de eerste vergadering bij hen thuis in de Jordaan, in de Lijnbaansstraat, bezocht en dat ik, nadat zij me mij hadden bekend dat zij besloten hadden toch de CPN te gaan steunen, in woede uitgebarsten was. Ik was het vergeten. Zij niet, zij vonden het een beetje gek van mij. Het was mijn reactie geweest op het vermeende verraad, een verraad dat ik zelf geconstrueerd had. Oké, ik was ontploft, maar had geen zin hen te vermoorden en daarna was het afgedaan.

PIJN

Zo is het echter met Poetin niet. Prigozjin en wie hem direct in de top steunde, moet vrezen voor zijn leven. Maar nu rijst deze vraag: wat nu als het Poetin NIET lukt om Prigozjin te vermoorden?

Dan zal hij het blijven proberen en kost hem dat veel kostbare energie, waarover Oekraïne lachen kan. En Zjenja? Zij zal mij voor eeuwig dood verklaren, behalve als zij weer ontdekt dat zij toch nog meer geld van me krijgt. Misschien moet ik haar eens schrijven dat zij nog geld van me krijgt, maar ik denk niet dat zij daar intrapt, want haar eerbehoefte om de verrader dood te verklaren is hard als poolijs. Het schijnt overeenkomstig een oude Russische wet, die menselijke verhoudingen terugbrengt tot twee kampen: medestanders of tegenstanders. Doet me pijn.

Hoe lang treuzelt het Westen nog met de beloofde levering van de F-16’s aan Oekraïne, zodat generaal Zalouznji zijn jongens eindelijk behoorlijke luchtdekking kan geven en zij niet langer blootgesteld zijn aan Russische luchtbombardementen?

Wordt vervolgd!

FOTO: Links Hitler met Ernst Röhm toen die nog zijn toeverlaat was en geen homoseksuele ‘verrader’, kort voor 1933, en rechts Jevgeni Prigozjin met Poetin, toen Prigozjin volgens Poetin nog een held was en geen ‘verrader’.