Het giftige begin van de oorlog tegen Oekraïne

In het Oosten niets nieuws. Zeven maanden in de loopgraven schieten, tel de lijken in Bachmoet.

Mensen hier in het Westen haken af. ‘Je schrijft goed, maar ik kan er niet meer tegen’ schrijft een lezeres me. ’Blijf wakker!’ antwoord ik, maar ik begrijp haar. Zelfs bij de verkiezingen was Poetins oorlog geen onderwerp. Weet iemand wat de zegevierende Caroline van der Plas ervan vindt? Nee.

En houd ik het zelf vol? In de eerste maanden na Poetins invasie kon ik aan niets anders meer denken en voelde ik me eenzaam als ik merkte dat anderen wegkeken. Ik kon er niet aan wennen, maar nu merk ik dat ik wen aan de onwennigheid van de oorlog en probeer ik af en toe frisse lucht te happen, door aan mijn bruiloft of aan de komende lente te denken. Maar als ik daarmee mijn longen vol heb gezogen breken in m’n hoofd mijn woede en nieuwsgierigheid weer door. En wil ik weer dieper begrijpen hoe deze oorlog begonnen is, teruggaan naar het eigenlijke begin want ik herinner me dat als je het fenomeen Hitler wilt begrijpen je terug moet naar het verre jaar 1919. Naar het dieptepunt van frustratie, rancune en pijn.

SOVJET NOSTALGIE

Nu prik ik het jaar 2014. Ik sprak toen met Zjenja bij ons zondagochtendontbijt over de hoopvolle Majdanrevolutie in Kiev, in februari 2014. Ik bewonderde het doorzettingsvermogen van de demonstranten die tegen de meedogenloze politiemannen van de Berkut tegen president Janoekowitsj bleven roepen om zijn vertrek, om een einde aan de corruptie en om Europa.

Maar op de Krim en in de Donbas was de stemming anders. Daar hadden sommigen minder moeite met de deal die Janoekowitsj op het laatste moment -na een principeovereenkomst over samenwerking met Europa- toch met Poetin gesloten had. En sommigen hechtten er geloof aan dat de demonstranten in Kiyv heimelijk door Amerika geleid werden.

Vanwaar dat territoriale verschil? Dat ze in die gebieden vaker Russisch spraken lijkt mij een te oppervlakkige verklaring want op dit moment vervloeken ook de Russisch sprekende Oekraïners Poetin en zijn gruwelen. Maar er waren inderdaad mensen die een nostalgisch verlangen hadden naar de Sovjet-Unie en die heimwee op Rusland projecteerden, mensen zoals je die ook nu nog in het oosten van Duitsland vindt.

KRIM

In de geboortedagen van het onafhankelijke Oekraïne was de stemming nog heel anders geweest.

Er werd op 1 december 1991 een referendum gehouden over de onafhankelijkheid van Oekraïne en in het hele land stemde gemiddeld 90% voor, ook in de Donbas. In Donjetsk was maar 12%, in Loegansk maar 13% tegen. Alleen op de Krim wilde 42 procent liever bij Rusland blijven. Dat laatste is te verklaren door de aanwezigheid van de Russische vloot in Sebastopol, al dat Russische personeel woonde er met hun families. Daarbij hadden rijke Russen er zich sinds de verovering door Catherina de Grote in het mediterrane zonnetje gevestigd, in tegenstelling tot de oorspronkelijke Krim Tartaren, die door Stalin verbannen waren.

Wie was de man die op 28 maart 2014 In Simferopol, de hoofdstad van de Krim tot hoofd van het schiereiland werd ‘gekozen’, een maand na de Majdan revolutie, onder dwang van de ‘groene mannetjes’, die het parlementsgebouw afgesloten hadden en de leden van het Krimparlement in de houdgreep hadden?

Sergei Aksyonov, afkomstig uit de Russische militaire gemeenschap in Moldavië. Hij vestigde zich in de Krimse hoofdstad tegen het levenseinde van de Sovjet-Unie, studeerde daar voor een hoge militaire rang maar daarvan kwam niets terecht doordat weldra het Rode Leger niet meer bestond. Gefrustreerd over de val van het Sovjetrijk weigerde hij als militair een eed te zweren op de pasgeboren staat Oekraïne en ging, zoals wel meer krachtpatsers in die losgeslagen jaren, in de criminaliteit.

KOBOLD AKSYONOV

Aksyonov was de gangster met de naam Koblin, boosaardige kobold, het tegenovergestelde van een elf of enig ander lichtwezen. Eerst opereerde hij in benden met de namen ‘Svetnlij Voronkov’ (Witte Raven) en ‘Greki’ (‘Grieken’), die zich toelegden op sigarettensmokkel en afpersingen onder het mom van ‘bescherming’. Hij werd ervan verdacht in een complot te zitten om samen met zijn bendelid Zjoek ene Oleg Fenoryk te vermoorden, maar tien minuten nadat hij met Aksyonov had gebeld werd Zjoek vermoord. Er is door verschillende journalisten uitvoerig onderzoek gedaan naar deze fase uit het leven van Koblin die steeds de plaatselijke rechterhand van Poetin was en ook nu nog het politieke hoofd van de Krim is. Allen komen ze tot de conclusie dat Koblin in de tweede helft van de jaren negentig en daarna lid was van ‘Salem’. Een bende voor het grotere werk.

De verovering van de Krim door gangsters als hij was onderdeel van de werkwijze van Poetin. Koblin was in die zin niets anders dan een trol van de grote baas in het Kremlin. Ik belicht de criminaliteit van Aksyonovs carrière omdat de bliksemcarrière van kleine crimineel tot politiek leider van de Krim vele andere kleine criminelen zijn voorbeeld deed volgen. Als boefje Koblin dat kon, waarom zij dan niet?

DONBAS

Ook in de Donbas. De onafhankelijke Russische onderzoeker Nikolaj Mitrogin schrijft dat toen in april 2014 Russische ‘speciale adviseurs’ (spesnaz) in Donjetsk en Loehansk aan het werk gingen om een ‘volksopstand’ te organiseren, zij ook gebruik maakten van hun kans ruikende criminelen.

Hij noemt daarbij de namen van Pavel Dremov en Igor Bezler (‘Bes’, demon). Dremov, die wegens fraude net een half jaar in Rusland in de bak had gezeten, werd prompt ‘burgemeester’ van de grote stad Stachanov in Luhansk. Bes was niet alleen crimineel maar was ook in dienst geweest van de Russische geheime dienst GRU en had, zoals veel andere Russische infiltranten, in Afganistan en Tsjetsjenië gevochten, Hij hoefde in de Donbas alleen maar de burgemeester van de stad Horlivka te vermoorden om er de baas te worden.

Opvallend was dat Poetin meer gebruik kon maken van kleine criminelen dan van grote oligarchen. De chocoladekoning Petro Porosjenko werd president van Oekraïne en verweerde zich scherp tegen de Russische opmars, terwijl Ali Ahmetov, de staalkoning van de Donbas, hielp met de Oekraïense verdediging van de Donbas omdat hij angst had voor het verlies van zijn eigendommen door een wisseling van de staatsmacht.

SEPARATISTEN WAREN INFILTRANTEN

Poetin bouwde zijn ‘separatisten’ façade niet alleen op uit kleine criminelen. Het is ook niet waar dat hij dit deed als reactie op de Majdan-revolutie zoals hij voorgaf, want de pogingen om Oekraïne in te lijven bij Rusland dateren al van eerder. Al in de tijd van de Oranjerevolutie in 2004, waarbij de democraat Joestjenko de Russisch gezinde president Koetsjma verdrong, was er sprake van Russische ‘adviseurs’ die Oekraïne binnendrongen. Ik kan me uit die tijd ook herinneren dat ik in Rusland in het dagblad ‘Izvestia’ zeer onaangename stukken las over Oekraïne, als was het een fascistisch land dat op het punt stond lid van de NAVO te worden. Ook historicus Mitrochin constateert dat er al in 2013, dus vóór de Majadanrevolutie van het volgend jaar, al Russische agenten van de FSB in de Donbas en elders aan het werk waren.

In die eerste fase van de bezetting van de Donbas waren er reeds extreem nationalistische Russen binnengeslopen. De aanhangers van Aleksander Doegin, die hier werk aan de winkel zagen voor hun Euraziatische ideologie, opgefokte geestelijken van de Russische-orthodoxe kerk, en aanhangers van de Russische nationaalsocialistische partij RNE (Nationale Eenheid Rusland). Het waren geronselde vrijwilligers die via websites een netwerk opbouwden. Een werkloze neef van Zjenja zag zo’n website en wilde ingaan op een aanlokkelijk aanbod om in de Donbas te gaan strijden, want inmiddels waren er al een aantal steden veroverd, bijvoorbeeld Slovjansk, onder leiding van Girkin, die al eerder op de Krim met Aksionov aan het mieteren was geweest.

‘HUMANITAIRE HULP’

In de vroege eerste zomermaanden van 2014 had Oekraïne alarm geslagen en de resten van hun povere leger op de been gebracht, aangevuld met vrijwilligers van hun kant. Zij zetten een tegenoffensief in en bevrijden inderdaad een aantal steden, ook in het gebied waar de MH17 midden juli neergehaald was door de Russen.

Als antwoord op het Oekraïense tegenoffensief stuurde Poetin een lang konvooi van witte vrachtwagens met ‘humanitaire hulp’ voor de gebieden die op het punt stonden weer onder Oekraïens gezag te raken. Je raadt het, het bevatte wapens voor de ‘separatisten’, die in werkelijkheid ook al voor een belangrijk deel Russen waren en ook onder leiding van Poetin en Soerkov stonden. Toen ook dat nog niet de doorslag gaf, zond Poetin legeronderdelen met dienstplichtigen, waarbij hij bleef volhouden dat er niets dan vrijwilligers ten strijde getrokken waren. President Porosjenko probeerde ondertussen aan de telefoon vergeefs de Europese leiders ervan te overtuigen dat zijn soldaten Rússische soldaten met Rússische vaders en moeders gevangengenomen hadden.

Het was augustus 2014 en daarmee vergrootte hij inderdaad het gebied dat in werkelijkheid onder zijn gezag stond. Het Westen reageerde verontrust en onder leiding van Merkel kwam in september het eerste Minsk-akkoord tot stand. Het was een militaire overwinning voor Rusland omdat het het veroverde gebied niet als zodanig erkende maar wel de facto aanvaardde, maar het werd aan de wereld gepresenteerd als een vreedzaam compromis tussen de ‘separatisten’ en Oekraïne. De bevolking van Donjetsk en Loehansk was, voorzover die niet spontaan de vlag van de ‘Volksrepublieken’ had uitgestoken, aan politieke criminaliteit overgeleverd.

ZJENJA KNIKTE

Het was het giftige begin van een oorlog waar we nu tot op onze nek toe in zitten. Ik zat in die dagen op mijn schrijfkamertje boven achter mijn computer, verslaafd aan de keurige website ‘Oekraïne Nieuws’ van Karel Knip over de ontbrandende oorlog. Bij elk schandalig feit of kleine frontverandering, verschillende malen per dag dus, rende ik de trap af om Zjenja ervan op te hoogte te stellen en haar ervan te overtuigen dat er iets aan het gebeuren was dat de wereld en ook ons leven bedreigde. Zij knikte begrijpend, naar het mij leek.

Hoe verging het de Krim en de ‘Volksrepublieken’ na Minsk 1?

Wordt vervolgd?

FOTO: Ik weet het nu, Caroline van der Plas wil straaljagers leveren aan Oekraïne om zich beter te kunnen verdedigen, want ‘als Rusland wint staat zijn leger binnenkort voor onze polders’. Dat zou inderdaad niet best zijn voor onze boeren! Zij is een hele vooruitgang vergeleken met Thierry, hoe idioot het ook is dat zij het stikstofprobleem ‘gelul’ noemt.