Begon de oorlog in Kosovo?

Een jaar voor het uitbreken van de oorlog in Kosovo was ik in de hoofdstad Pristina. De Servisch overheersers geloofden in ernst dat de Albanezen, voor wie zij het scheldwoord Sjiptaren gebruiken, tot een lager ras behoren; velen leerden hun kinderen dat deze ‘dieren staarten hadden.

Ik logeerde bij de hoofdredactrice van een Kosovaars damesblad, iets zedigs en toch relatief feministisch. Zij kende de geweldloze aanvoerder van het Albanese verzet tegen Milosjevic.

Ibrahim Rugova was nog in de tijd dat Kosovo een autonome status binnen Joegoslavïë had tot president van Kosovo gekozen. Wij hoorden veel goeds van hem. Vooral dat hij geweldloosheid voorstond en de leider was van een door hem uitgeroepen, ondergrondse Kosovaarse staat met eigen belastingheffing en onderwijssysteem. Indrukwekkend.

Laten we hem bezoeken, stelde ik voor.

RUGOVA

Een kleine man met een bescheiden glimlach ontving me, zijn bekende zijden sjaaltje om z’n hals. Sprekend de foto van hem, de befaamdste leerling van Gandhi in de politiek.We dronken thee in een klaslokaal, na schooltijd.

1998. h et was in de tijd van het ontstaan van de UCK, het gewapende Kosovaarse verzet tegen de Servische onderdrukking. Ik vroeg of hij er begrip voor had dat zijn landgenoten maar geweld grepen. Nu de mishandelingen van Kosovaren door de gewapende Serviërs alleen erger werden en zij weinig respect toonden voor het geweldloze verzet.

’Dat is de verkeerde weg’ antwoordde hij vriendelijk, ‘dat leidt tot oorlog, een grote oorlog. Onderwijs en bewustwording is het enige wat tot verbetering kan leiden en daarom moeten we geduld hebben.’

Naast hem knikten de twee adelaars op de Kosovaarse vlag instemmend.

Het klonk wijs. Maar de Gandhiaan Rugova verloor aanhang en het ondergrondse Kosovaarse leger pleegde aanslagen op Servische politiekantoren, waarop Milosjevic zijn leger dorpen liet overvallen en mannen doden.

Een genocide dreigde.

Er volgden door bemiddeling van Europese politici gesprekken in Parijs, maar die liepen op niets uit omdat de de Serviërs weigerden een compromis te sluiten. In het voorjaar van 1999 besloot d NATO in te grijpen. Toen Milosjevic zijn leger niet terugriep na het dreigement van de NATO dat het anders met wapens militair zou ingrijpen, vielen er bommen op het televisiegebouw in Belgrado en andere knooppunten.

Er was geen toestemming van de Verenigde Naties, maar de NATO rechtvaardigde zijn acties door de dreigende genocide.

RUSLAND

Dit wekte in Rusland woede, het beschouwde Servië als een Slavische bondgenoot. Als vroegere Balkanmacht voelde het zich in het kruis getast. De Russen geloofden niet in de genocide.

De Russische premier Primakov was met zijn vliegtuig op weg naar Washington om met de Amerikanen te overleggen, maar zodra hij in het vliegtuig hoorde dat de NATO besloten had tot bombardementen op het Servische leger liet hij het in de lucht omkeren om naar huis terug te vliegen.

Deze letterlijke draai betekende het einde van de toenadering die er in de acht jaar na de Wende tussen Rusland en Amerika geweest was. In die periode was er zelfs sprake geweest van een NATO-lidmaatschap van Rusland.

Primakovs letterlijke draai is het draaipunt in de betrekkingen tussen Rusland en het Westen. Voortaan voelden Russische leiders zich gerechtigd om in de ex-Sovjetlanden, hún achtertuin, te doen wat de NATO, in Kosovo gedaan had, zonder instemming van de VN.

Dus toen Poetin een jaartje later Grozny platbombardeerde, de hoofdstad van Tsjetsjenie, antwoordde hij op de kritiek van het Westen: ‘Dat hebben jullie toch ook gedaan in Servië? Hier dreigde een genocide op Russen!’

En toen hij 7 jaar later Georgië aaanviel en vanuit Europa en Amerika opgemerkt werd dat hij daar een etnisch conflict misbruikte voor eigen gebiedsuitbreiding: ‘Houdt je er buiten, kijk liever naar wat jullie in Kosovo hebben gedaan!’ In Syrië hoefde hij dat niet te zeggen, daar oefende hij zijn leger op uitnodiging van collega-dictator Assad. Maar bij de bezetting van de vredige Krim, nog weer zes jaar later (2014) riep hij: ‘’Kijk, is dit niet precies wat jullie in Kosovo hebben gedaan? En ik zou dat niet mogen doen in mijn eigen achtertuin?’

Een ketting van oorlogen, zou je kunnen zeggen, waarvan de huidige, smerige oorlog in Oekraïne de climax is.

Gewelddadig ingrijpen in een gebied waar een burgeroorlog aan de gang was, zoals destijds in Kosovo. Zo redeneren althans Poetin en zijn trouwe assistent Lavrov.

Zo rechtvaardigt hij zijn militaire ingreep. Het is niets anders, volgens hem, dan een reactie op de militaire uitbrending van. de NATO invloedssfeer die een kwart eeuw geleden begon, met Kosovo.

NATO

Heeft de NATO in Kosovo een doos van Pandora geopend? En heeft het Kremlin een beetje gelijk dat wij in het Westen begonnen zijn met gewelddadige politiek in conflictgebieden?

Ik stel die vraag ook aan mezelf, omdat ik me door mijn twijfel heen beet bij het zien van de brute aanval op mijn Kosovaarse vrienden en het besluit om militair in te grijpen ondersteund heb. Door een artikel in Trouw, tot ontsteltenis van groene partijgenoten. ‘Waarom ik NATO lid geworden ben’ was de kop.

De NATO heeft in Kosovo inderdaad de Kosovaren van hun onderdrukkers verlost en er wáren veel Kosovaren doodgeschoten. Zij konden nu in vrijheid hun eigen regering kiezen. Maar Rugova kozen ze niet opnieuw tot president, hij had zich uitgesproken tegen de bombardementen van de NATO op het Servische leger.

Rugova heeft in zoverre gelijk gehad, dat de Russen nu een makkelijke rechtvaardiging bij de hand hadden voor hun eigen oorlogen. Ze hoefden alleen maar richting Kosovo te wijzen en te zeggen dat ze in een conflictgebied een genocide wilden voorkomen.

Toch is Rugova’s gelijk niet waterdicht. Want waar de NATO opkwam voor onderdrukten, kwamen de Russen zelf als onderdrukkers: van Tsjetsjenen, Georgiërs en Oekraîners.

Maar waar het de NATO, met groene Joshka Fischer voorop, ging om bevrijding, gaat het de grootheidswaanzinnige Poetin om uitbreiding van zijn imperium. De ‘genocide’ die er in de Donbass gaande was, is duidelijk een verzinsel dat verwijst naar de ingreep van de NATO in Kosovo.Wat jullie hebben gedaan kunnen wij ook.

‘Jullie, met jullie Kosovo en agressieve Oost uitbreiding van de NATO. Daar moeten wij toch herstel van onze oude invloedssfeer tegenover stellen?’ beweert Poetin. Met Kyril, de Patriarch van de Oosters-orthodoxe kerk achter zich.

SMOEZEN

Rugova, de zacht sprekende Kosovaar met het zijden sjaaltje, is in 2006 gestorven. toen Kosovo al Kosova heette op weg was naar zijn onafhankelijkheid. Van de huidige oorlog in Oekraïne zou de geweldloze Rugova niet goed zijn geworden. Hij zou daarin misschien de bevestiging zien van zijn stelling dat het gewelddadig verzet tegen de Servische onderdrukking tot een nog grotere oorlog zou leiden.

Hij zou zich vergist hebben, vermoed ik.

Als Poetin en zijn volgelingen met Kosovo als rechtvaardiging voor Ruslands eigen oorlogen komt, dan is dat duidelijk een voorwendsel. Kosovo, de genocide, de NATO Oost uitbreiding, het zijn allemaal voorwendsels geweest.

Hooguit heeft de NATO het hem in Kosovo makkelijk gemaakt een smoes te vinden.

Nazi Duitsland beriep zich op het bittere Verdrag van Versailles, Poetin Rusland beroept zich op de NATO Oost-uitbreiding, waarvan Kosovo de eerste steen des aanstoots is geweest.

Zo heeft elke agressieve dictatuur zijn eigen smoezen.

Wanneer is Poetins honger naar oorlog verzadigd?

Wordt vervolgd!

Foto: Demonstratie op de Dam,gisteren, genomen door deelnemer en vriend Eckart Dissen