Genie Poetin: Syrië

Zjenja zat bij haar oom Pjotr met z’n sleetse pacemaker, in Nizjni Novgorod. Ik belde haar vanuit Amsterdam. Zij was al een paar weken in het land van oorsprong.

Of ze nog wat op de Russische televisie had gezien.

‘Die oorlog in Syrië moet eens ophouden’, hoorde ik haar ongeruste, lieve stem. ‘Waarom vecht de NATO niet samen met Rusland, dan is het snel afgelopen met de terroristen.’

‘Ja, maar Kisa, je weet toch dat Assad net chemische wapens heeft gebruikt tegen mensen?‘

Dat had zij niet gehoord.

Wel dat er een bom ontploft was boven een winkel waar chemische spullen werden verkocht door tegenstanders van president Assad.

En ze vertelde dat dochter Vera een open sollicitatie op een website gezet had, met haar foto erbij. En als de bliksem had zich een man gemeld om haar te laten solliciteren naar een baan bij een bedrijf dat deuren verkoopt. De man was bij het zien van de foto van Vera verkocht. En de baan? Ik denk, zei Zjenja, dat zij morgen kan beginnen.

Het was april 2017.

Hoeveel gemakkelijker was het telefoneren geworden sinds we elkaar hadden leren kennen! Toen zij geen Nederlands sprak en ik maar een vreemd mengsel van Servokroatisch en ‘ja tebia ljoebloe’ (ik houd van je).

WAAROM DOOK POETIN OP SYRIË?

Hoe was Rusland in de Syrische burgeroorlog (2011-2019) verzeild geraakt?

Een jaar eerder, in maart 2014, had Poetin de Krim laten bezetten en het signaal gegeven voor de strijd in de Donbas. Daaropvolgend had hij zich ingezet voor de voor Rusland voordelige akkoorden van Minsk. Die waren bedoeld als vredesakkoorden, maar verhinderden niet dat het schieten aan de grenzen van de separatistengebieden Loehansk en Donetsk vrolijk verder ging. De Russische dictator had de handen vol, omdat de zich afgescheiden gebieden in de Donbas formeel geleid werden door ‘zelfverdedigingsgroepen’ zoals Poetin ze noemde, maar in werkelijkheid door hemzelf en zijn mannen ter plaatse. Ook ‘kleine incidenten’ zoals het neerstorten van de MH17 in die zomer zorgden ervoor dat de man in het Kremlin zijn agenda vol had.

Roepend dat Amerika en Europa terug wilden naar de Koude Oorlog had hij in dit jaar 2014 een héte Oorlog ontstoken, die hij vrede noemde. Het ging hem om de wereldhegemonie en die mocht niet stoppen door een regeling met Merkel en Hollande, zoals in Minsk overeengekomen. Op Poetins agenda stond de ‘terugkeer’ van geheel Oekraïne naar het heilige Rusland. Iets moet Poetin weerhouden hebben om meteen een grootscheepse militaire invasie op touw te zetten, zoals in 2022.

Ik denk dat hij de internationale positie van Rusland op dat moment niet sterk genoeg heeft gevonden voor zo’n waagstuk. De uitslag van het referendum op de Krim, waaruit bleek dat het gebied wilde toetreden tot Rusland, was maar door vijf staten in de wereld erkend, één daarvan was Syrië.

Door de Syrische burgeroorlog bij de kladden te grijpen kon Poetin zijn leger, dat in de Georgische oorlog (2008) nog mankementen vertoond had, een flinke training geven. Doel zou ook zijn dat Rusland de haven van het Syrische Tartus niet alleen kon behouden, maar ook uitbreiden. En door zijn bondgenoot Assad te midden van de chaos overeind te houden, kon hij ook een tik uitdelen aan de talrijke jihadstrijders in de Kaukasus en elders in Rusland. Vergeet niet dat Rusland van alle Europese mogendheden de grootste moslimbevolking heeft, zo’n twintig miljoen mensen.

Zou de militaire positie van Rusland tot een bolwerk uitgroeien, dan had Poetin in het Midden-Oosten de kans een echte rivaal te worden van Amerika, waar Obama kampte met de erfenis van de onzalige inval in Irak, in de gedaante van de plotseling verrezen Islamitische Staat. Die zich plotseling uitstrekte over grote delen van Irak én Syrië.

Zou het Poetin lukken om al die doelen te verwezenlijken en inderdaad goede banden aan te knopen met de leidende staten in het Midden-Oosten? Zodat hij voor zijn hete Oorlog tegen Oekraïne een sterker uitgangspunt zou krijgen?

POETIN REDT ASSAD

De Syrische burgeroorlog had collega-dictator Assad sinds 2011 in het nauw gedreven. In de zomer van 2015 had het Vrije Syrische Leger, dat vanuit Amerika enige steun ontving, maar beter gemotiveerd dan bewapend was, het regime teruggedreven tot aan haar basis in Damascus. Ook het gebruik van chemisch wapens door Assad tegen zijn tegenstanders, in 2013, mocht niet baten. Het isoleerde hem verder.

Assad had wel de steun van Hezbollah, Iran en vanuit Rusland, maar Zjenja en ik zeiden in die dagen bij ons zondagse ontbijtberaad tegen elkaar dat hij reddeloos was. Zijn enige troef leek nog zijn in Londen geboren en getogen vrouw te zijn, met wie hij bij interviews voor de dag kon komen.

Het regime moest zelfs toegeven dat het een jaar daarvoor chemische wapens gebruikt had, want Poetin had de Verenigde Naties ertoe gekregen de vernietiging van de Syrische chemische wapens te regelen. Zijn internationale ster begon weer voorzichtig te stralen, terwijl die van Assad schemerde van angst en schaamte. Door het besluit van de VN om de chemische wapens te gaan vernietigen ontkwam Syrië op het nippertje aan de inval van de Amerikanen, die daarmee gedreigd hadden: als Assads chemische tuig niet vernietigd zou worden.

Het was het keerpunt in de burgeroorlog. De terugtocht van de Amerikanen, de intocht van de Russen.

Poetin begreep dat dit moment zijn kans was. Onder het motto dat er een internationale coalitie moest komen tegen Islamitische Staat, zoals er ook een internationale coalitie tegen Nazi-Duitsland was geweest, zond de Russische leider zijn bommenwerpers. Die lieten hun niets ontziende bommen echter niet op Islamitische Staat regenen, maar op de tegenstanders van Assad.

Zo redde Poetin een barbaars regime van de rand van de afgrond.

RAKETTEN VANUIT DE KASPISCHE ZEE

Naast hun gevechtsvliegtuigen hadden de Russen ook boots on the ground; commando’s, adviseurs en militaire politie zijn nog altijd in het land. Dit alles op uitnodiging van Assad. Het was volkenrechtelijk een sterk punt van de Russen dat zij er op uitnodiging van het land zelf waren, anders dan de Amerikanen, die daar tegen IS streden. Assad schonk Poetin grif de uitbreiding van hun marinehaven Tartus en de bouw van de luchthaven Kmeymim, alles voor zijn verlossers.

In de zomer van2015 was het oppositionele Vrije Syrische Leger ondanks het gebrek aan moderne wapens met een opmars bezig. Het Vrije Syrische Leger was een verzameling gemotiveerde maar ongetrainde, slecht bewapende Syriërs. Toen het voor het Assad-regime ondanks de hulp van Hezbollah, Iran en Rusland toch nog mis dreigde te gaan greep Poetin in.

Het Syrische leger begon een paar weken na de aankomst van het Russisch leger een grondoffensief. Het kreeg daarbij steun van Rusland, dat niet alleen vanuit de lucht meevocht maar ook raketten afvuurde vanuit een schip op de baren van de verre Kaspische Zee. Precies zoals Rusland nu vanuit de Kaspische Zee zo’n gevaarte op Oekraïne afvuurde.

De Russen bombardeerden de oppositie stad voor stad, dorp voor dorp naar de rand. Tenslotte kwam Aleppo aan de beurt, waar het Syrisch leger, onder het toeziend oog van de Russische luchtmacht, opnieuw chemische wapens gebruikte.

Dit was het moment dat Zjenja en ik met elkaar telefoneerden, vanuit toen al twee werelden. De mijne soesde, de hare bombardeerde.

TRAINING IN SYRIË

In Syrie heeft het Russisch leger jarenlang kunnen trainen op hoe een weerspannige stad kan worden uitgeperst. Bombardementen op ziekenhuizen, flatgebouwen en scholen. Aanvallen met cluster- en vacuümbommen. De belegering van Oekraïense steden zoals Marioepol en Severodonetsk lijken sterk op wat de Russische krijgsmacht, samen met het Syrische leger, eerder in Syrische steden als Aleppo heeft geflikt.

Een vijandige stad invallen komt de aanvallende troepen in straatgevechten duur te staan. In plaats daarvan is het makkelijker een stad eerst lang vanuit de lucht of met artillerie te bestoken en zo op de knieën te krijgen – overeenkomstig het draaiboek van de Russische krijgsmacht in Syrië. Volgens Human Rights Watch zijn tijdens Russische luchtaanvallen in onder andere Aleppo en de noordwestelijke enclave Idlib op deze manier tientallen scholen en ziekenhuizen verwoest, precies zoals nu in Oekraïne.

Liever burgers terroriseren dan de eigen soldaten aan gevaar blootstellen, dat is de les die de Russische generaals in Syrië geleerd hebben en nu herhalen.

Het Westen zag het Russische optreden in Syrië vanuit de verte gebeuren. Begin 2019 trok Trump zelfs zijn laatste troepen uit het noordoosten, waar de Amerikanen de Koerden beschermden, terug.

POETIN GROTE WINNAAR

Poetin is, nog meer dan Assad, de grote winnaar van de Syrische burgeroorlog. Assad is militair afhankelijk van Poetin en dat is wat in Syrië telt. Daardoor is Syrië een Russische kolonie in het Midden-Oosten geworden.

Poetin was aanvankelijk slechts de militaire handlanger van een regionale dictator, maar hij heeft in politiek opzicht meer bereikt dan hij misschien zelf voor mogelijk had gehouden, toen hij aan zijn Syrische oorlog begon.

Ik had erop gerekend dat hij op hevig verweer van Erdogan, aartsvijand van Assad, zou stuiten. Maar Poetin heeft steeds gekeken waar hij Erdogan tegemoet kon komen en dat was in het noorden van Syrië, in de Turkse strijd tegen de Koerden. Daar heeft hij Erdogan flink zijn gang laten gaan tegen de Koerden en Poetin ging zelfs zover dat toen de Turkse luchtmacht eens een Russische straaljager neerschoot, omdat die over de Turkse grens vloog, hij zijn verontwaardiging daarover kort hield. Daardoor kon hij een zakelijke relatie met Erdogan opbouwen en hem zelfs wapens leveren, tot woede van de NATO, waarvan Turkije lid is. Daaraan dankt Poetin het dat Turkije de sancties tegen Rusland nu niet steunt en het lidmaatschap van Zweden en Finland heeft vertraagd.

ISRAËL

En waarom stelt Israël zich nu ‘neutraal’ op in Poetins oorlog tegen Oekraïne?

Omdat Rusland bij zijn intrede in de Syrische burgeroorlog, in 2015 een pact sloot met Israël. De Mossad levert inlichtingen aan Rusland en dat land zorgt er als tegenprestatie voor dat Iran en Hezbollah in Syrië niet dicht bij de Israëlische grens komen. Vindt Israël dat dit toch gebeurt, dan moet Jeruzalem eerst aan Poetin toestemming vragen om in Syrië te mogen bombarderen. Daardoor kon de antisemitische uitglijer van Lavrov over de Joodse afkomst van Zelenski (‘Hitler had ook een Joodse achtergrond’) makkelijk door Poetin worden gladgestreken.

De relatie met Iran is er in deze oorlogsjaren alleen maar beter op geworden en zelfs met Saoedi-Arabië, aartsvijand van Iran, kon een overeenkomst over het stabiliseren van de prijs van olie worden bereikt, voor Rusland van levensbelang.

GEOSTRATEGISCH GENIE

Een gunstiger voorbereiding op de komende oorlog tegen Oekraïne had Poetin zich niet kunnen wensen. Was Poetin kort na de inname van de Krim een volle oorlog tegen Oekraïne begonnen, dan had hij toen zowel Turkije als Israël tegen zich gehad.

Alle tijd die hij zich in Syrië op deze manier op de huidige oorlog voorbereidde keek het Westen weg, zoog zich vol met het Russische gas, liet Vladimir dansen in Wenen of hoopte onnozel op de uitvoering van de akkoorden van Minsk, zodat het eindelijk eens rustig zou worden in het Oosten.

Het moet gezegd. Poetin is tot nu toe niet alleen de succesvolste politieke crimineel maar ook het geostrategisch genie van de nieuwe eeuw.

‘Ik leg het je later nog wel uit, maar het Westen mag absoluut niet met Assad en Poetin in zee’, waarschuwde ik Zjenja. Mijn stem verheffend tegen het geluid van de TV op haar achtergrond.

Wint Poetin daarom de oorlog?

Wordt vervolgd!

FOTO: Syriërs met traumatische ervaring met Poetins leger betuigen hun solidariteit met Oekraïne