De grijze kardinaal

We keken naar mijn lievelingsserie. ‘Razvedchiki’, over Russische spionnen in de loop der tijd, helden die opkwamen voor ‘onze mensen’. Het scherm wierp vanaf het donkerbruine kastje een blauwe schemer op de wandkleden van oom Pjotrs flatje.

‘Die spionnenverhalen zijn uit de tijd van Andropov’ zei Zjenja, pelmenike lepelend. ‘Andropov was een grijze kardinaal, die aan het eind van Breznjev’s tijd president werd. Zo gaat het. Hij had als directeur van de KGB onzichtbare macht en nu zit er weer een grijze kardinaal achter deze serie.’

Daar had ze gelijk in, weet ik nu.

Nikolaj Patroesjev heeft echt een gezicht als de havik die hij is. Hij was eerst de directeur van de FSB, de geheime dienst, en vanaf 2008 de secretaris van de Veiligheidsraad van de Russische Federatie. Hij was het die er alles aan gedaan heeft om de Russische spionagediensten meer populair te maken en die nu, uit de schaduw getreden, ‘de gevaarlijkste man van Rusland’ genoemd wordt.

Patroesjev was altijd de man op de achtergrond. Een leuk YouTube filmpje zul je van hem niet vinden, maar hij is wel de man voor wie Poetin graag zijn oren wijd opent. Zijn Veiligheidsraad is een oud instituut dat ook al in de Sovjet-Unie bestond, de SovBez (Sovjet Bezopasnosti).

De lange man is ervan overtuigd dat Amerika de wereld in de klauwen wil en slechts een miljard mensen in welstand wil laten leven, het ‘Gouden Miljard'. De rest moet slaaf van Amerika worden of verdwijnen.

De doorgewinterde complotdenker is er ook zeker van dat Amerika Rusland wil laten verdwijnen en dat Rusland op het moment verwikkeld is in een oorlog met de NAVO, een oorlog die Rusland opgedrongen is. Daarom moet alles in Rusland zich nu aanpassen aan de staat van oorlog. Zoals dat in het begin van de jaren twintig van de vorige eeuw, door de westelijke interventies en de strijd van de Witte legers tegen de Roden ook het geval was.

Onlangs heeft hij een interview aan de Rossiyskaya Gazeta gegeven waarin hij verordonneert dat de economie weer in staatshanden moet komen en dat alle staatsorganen beter uitgerust worden voor de beslissende oorlogsvoering met het Westen. Want het Westen wil, onder het doorzichtige mom van democratie en mensenrechten, de wereld beheersen.

DE RUSSISCHE VEILIGHEIDSRAAD

In dit alles speelt de Veiligheidsraad een steeds grotere rol. Formeel is deze Veiligheidsraad er slechts om de president adviezen te geven over strategische zaken en de staatsveiligheid. Maar sinds Patroesjevs aantreden als secretaris is de rol van dit orgaan zo invloedrijk geworden, dat het die van het kabinet van premier Misjoestin overschaduwt. De twaalf vaste leden zijn behalve hemzelf allen kopstukken. Poetin zelf is de grondwettelijke voorzitter. Daarnaast zijn Medvedjev, Lavrov, Sjoigu (de defensieminister), Alexander Bortnikov (hoofd van de FSB), Valentina Matvijenko (gouverneur van Sint-Petersburg en de enige politieke topvrouw in het land), Misjoestin (de premier). Iets hogers is er in Rusland niet. En misschien verschaft juist zijn wettelijk bescheiden positie dit orgaan de mogelijkheid om in tijden van geweld en onveiligheid overal de hand op te leggen.

In de tijd dat we naar de tv-serie keken was Patroesjev al een havik. Hij was samen met Poetin groot geworden, als een van silowiki die in de jaren ’90 Sankt-Peterburg regeerden. In het boek ‘Putins People’ schetst Catherina Belton hoe verweven deze groep met de maffia was en hoe Poetin en Patroesjev erin slaagden met deze bende Rusland te veroveren.

Al In 2007, nog voor de oorlog tegen Georgië, zei Patroesjev in een interview met een Russisch weekblad dat de Britse inlichtingendienst MI6 samen met westerse partners op de ondergang van Rusland uit was.

‘Ze hebben de ondergang van de Soviet-Unie voor zich opgeëist en nu broeden ze plannen uit voor het uiteenvallen van Rusland.’ Hij vreesde dat de Britse geheime dienst overal in het land mensen zou werven die de stemming negatief zouden beïnvloeden. Al in de jaren tachtig had hij, in de KGB, tot diegenen behoord die achterdocht koesterden tegen Gorbatsjov als mogelijke agent van het westen. Zo’n buitenlandse overval op de staat moest worden voorkomen! Ik heb beschreven dat ik meemaakte hoe de Engelse club in Nizjni Novgorod moest sluiten vanwege ‘huurachterstand’.

In 2019 zei hij dat Oekraïne onder controle van de VS staat, Iran daarentegen ‘was altijd en zal altijd onze partner blijven.’ Navalny is in zijn ogen een agent van de Amerikanen om Rusland te destabiliseren door ‘opstand, stakingen en Maidans’ (Sky News 28 februari 2022).

Alles wijst erop dat Patroesjev samen met Sjojgu de kern vormde van het handvol mannen rondom Poetin die het besluit voorbereidde -en nam- om Oekraïne binnen te vallen.

Hij speelde het spel gehaaid. Eind januari, nog geen maand voor de invasie, zei hij In Sint-Petersburg: ‘Wij willen geen oorlog, dat hebben wij helemaal niet nodig.’ Op 30 januari verklaarde hij dat geruchten over oorlog ‘volkomen absurd’ waren. Volgens Catherine Belton was Patroesjev altijd degene die ervoor pleitte om het kapitalisme te gebruiken als een gereedschap om het Westen te ondermijnen door bedrijven te kopen en corrupte ambtsdragers om te kopen. ‘Hij schilderde het Westen’ zegt Belton, ‘steeds af als een vijand van Rusland, als iets wat losbandig en vervallen is en dat het tijd was om in 2022 Oekraïne aan te vallen.’

Op 26 april, toen de eerste golf van de invasie voor Kiev was gestrand en de tweede op het punt stond te beginnen, voorspelde Patroesjev dat Oekraïne in elkaar kon storten vanwege wat hij zag als een poging van de VS om Kiev te gebruiken om Rusland te ondermijnen. ‘De Amerikanen hebben besloten om Oekraïne te gebruiken als een antipode voor ons land, om Rusland weg te drukken. Cynisch kiezen zij Oekraïne daarvoor uit, zij proberen zo een volk te verdelen dat in wezen één is. Het resultaat van de politiek van het Westen en het regime in Kiev kan slechts de desintegratie van Oekraïne in verschillende staten zijn.’

Dat de gewone mannen en vrouwen van Oekraïne, juist door de Russische agressie, zélf gloeien van verlangen om in de NAVO en in de EU opgenomen te worden komt in de geoogklepte niet op. In plaats daarvan dringt hij aan op ‘denazificatie’ van Oekraïne, want alleen nazi’s in Oekraïne spelen volgens hem het spel van het Westen mee.

TOTALE OORLOG

Wat Patroesjev wil, is dat Russen zich ervan bewust zijn dat zij een voortdurende oorlog met het Westen voeren. Mark Galeotti, kenner van de Russische politieke veiligheidsdiensten bij uitstek, noemt dit een streven naar ‘Noord-Koreanisatie’ van de Russische samenleving. Overal zouden de veiligheidsdiensten de leiding moeten hebben. In de economie om de bedrijven ervan te doordringen dat zij in een oorlogseconomie functioneren, In het onderwijs om de leraren ervan te doordringen dat zij frontdienst doen door de jeugd bij te brengen wie de vijand is en wat ‘onze waarden’ zijn. Patroesjev wil totale oorlog.

Hoever is Rusland volgens Patroesjev nog verwijderd van Goebbels’ ‘Wollt Ihr den totalen Krieg?’

Niet zover als we zouden willen. Er heerst in Rusland sinds het einde van de tweede Wereldoorlog een cultus van de Overwinning op het Nazisme. Dat was in de Sovjet-Unie zo en het is door Poetin weer op volle toeren gebracht. De tv-serie ‘Razvedchiki’ gaat daarover en past in een lawine van oude en nieuwe oorlogsfilms. Primitieve films, waarin de Russen helden zijn en Duitsers stereotiepe militaristen. De oorlog in Oekraïne wordt als een nieuwe aflevering van die films gepresenteerd. Waarbij de Oekraïners moeiteloos in de rol van de oude vijanden worden gedrukt. Zo’n aanhoudende cultus roept een maatschappelijke waanvoorstelling op, waarin de totale oorlog van Patroesjev past.

DE PATROESJEV-DOCTRINE

In mijn vorige stuk heb ik opgemerkt dat in 2014 de wereld, na een interbellum vanaf 1992, een nieuw oorlogstijdperk is ingegaan.

Niet een nieuwe Koude, waarvoor steeds gewaarschuwd werd, maar een Hete Oorlog. Met als startschot de Russische aanval op de Krim en de Donbas. Patroesjev heeft flink wat spanning bijgedragen aan deze nieuwe tijd door zijn nieuwe militaire doctrine, die door zijn Veiligheidsraad toen omarmd is.

Op 14 oktober 2014 heeft onze grijze kardinaal een interview gegeven aan de Izvestia waarin hij de nieuwe militaire leer verkondigde: de Patroesjev-doctrine.

Als onderdeel van Ruslands nieuwe militaire strategie introduceerde hij de optie van preventieve nucleaire aanvallen in lokale en regionale oorlogen. Toen Poetin een paar maanden later de officiële versie van de nieuwe militaire strategie verwoordde, liet hij deze gedachte weg. Maar de werkelijkheid is dat sinds dat jaar Poetin nu en dan gedreigd heeft met de Bom. Eerst zei hij dat hij de atoombom in een oorlog om de Krim had kunnen gebruiken en bij de invasie van dit jaar dreigde hij er enkele malen mee. Nucleaire chantage is Patroesjevs duivelse bijdrage aan de Hete Oorlog en hij is de slang die het Poetin heeft ingefluisterd.

Patroesjev is de laatste maanden opvallend vaak in de Russische media, er schittert plotseling goud op de mijter van de grijze kardinaal. Is dat omdat Poetin zijn oude KGB-tovarish heeft uitverkoren om, in het geval hem iets overkomt, hem waar te nemen of op te volgen?

Patroesjev mist het romantische aura van Aleksandr Dugin, wat de laatste onbruikbaar maakt voor het presidentschap. Hij heeft ook geen fouten gemaakt, zoals defensieminister Sjojgu, die zijn soldaten voor Kiev massaal de dood heeft ingejaagd. Hij is geen saaie dikdoener zoals Lavrov of Medvedjev. Hij is een strakke fanaticus, geknipt voor alle oorlogsscenario’s tegen het Westen die Poetin en Patroesjev voor zich zien.

Zjenja zou wel eens gelijk kunnen hebben met haar opmerking dat de grijze kardinaal, die onzichtbaar de hand heeft gehad in het voorafgaande spel, aan het eind de kop opsteekt. Kardinaal Patroesjev verwisselt zijn gedaante, hij is al de generaal der generalen.

Hoort honger ook tot het Russisch arsenaal in de Hete Oorlog?

Wordt vervolgd!

Foto: Nikolaj Platonowitsj Patroesjev geboren oktober 1951, de gevaarlijkste man van Rusland, tevens de strateeg en veiligheidsadviseur van Poetin.