Mijn huwelijk op het spel

Ook ik hield van Vera, de adembenemende dochter van Zjenja. Meelij had ik met haar, dat zij zo vroeg had moeten scheiden van de zoon van de besnorde pseudo-Stalin. Nadat zijn ijshockeyclub was opgeheven had de verse echtgenoot geen bron van inkomsten meer, allerlei baantjes ten spijt. Hij had een Russische ziel, vond hij, maar centen bracht die niet.

Ondertussen had Vera zelf ruzie gekregen met ‘Stalin’, die zich bazig gedroeg in zijn huis waar zij nu was komen inwonen. Hij wilde haar verbieden alleen uit te gaan en daarna kreeg zij ook met haar man narigheid, die werd al jaloers bij de gedachte dat Vera in Amsterdam, als zij bij ons logeerde, met andere jongens uit dansen ging.

De werkelijkheid was dat Zjenja en ik haar graag in de armen van een Hollandse jongen hadden gezien, zodat zij ook naar Nederland zou komen, maar Vera zelf griezelde bij de gedachte en liet de Nederlandse jongens aan zich voorbijgaan. Massaal, want toen wij eens hoopvol een foto van Vera op een dating site plaatsten leverde dat groot huldebetoon op, maar Vera lachte haar aanbidders uit.

Zelf voelde ik voor Vera, niet alleen omdat zij op Zjenja leek, maar ook omdat zij mooi kon balletdansen. Hand in hand liep ik met haar naar de markt en daar stelde ik haar aan mijn komijnenkaasboer trots voor als mijn stiefdochter. Ik begreep de man die op haar foto uit haar open sollicitatie prompt zo verliefd was geworden dat hij zich haastte haar aan te nemen vóórdat een ander het zou doen.

Ik voelde mee met de automobilisten die haar ravenzwarte haar op straat zagen en met gierende remmen naast haar stopten om haar de weg te vragen om dan, als zij uit haar hemelsblauwe ogen gedronken hadden, haar ten huwelijk te vragen. En de man, die Zjenja en haar in een Amsterdamse supermarkt zag, vertederd vroeg of zij zusters waren, die had ik kunnen zijn. De sportieve moeder - dagelijks tennissen of zwemmen - leek jonger en de dochter met haar mantelpakjes en donkerrode lippenstift ouder. Ja zústers, beiden flink van stuk, hadden zij kunnen zijn.

VERA

Vera was Zjenja’s lievelingskind en achteraf zie ik het ook als een fout dat Zjenja en ik er mee hadden ingestemd dat Vera niet was mee gekomen met haar moeder, toen die naar mij emigreerde. Vera was toen pas 17.

Ze had geen zin in het vreemde land gehad, rook de vrijheid in haar eigen stad en bleef liever achter met haar oudere broer Sergej in de ouderlijke flat, lang geleden gebouwd door Vlaamse krijgsgevangenen. En vrijheid, dat kregen ze, want hun vader was al jaren eerder bezweken aan de gevolgen van zijn moedige inzet bij het blussen van de helse branden van Tsjernobyl. Het drama dat Zjenja er tenslotte toe gebracht had in het buitenland naar een man te zoeken, omdat de Russische mannen van haar leeftijd óf getrouwd, óf dronken waren. En om in het buitenland het geld te verdienen dat nodig was om haar kinderen, vond zij, ‘perspectief’ te bieden.

Zjenja was blij dat Vera aangenomen was door de verliefde man. Eindelijk zou ze gaan verdienen, tot nu toe waren wij het die voor de kosten van haar levensonderhoud zorgden.

Een paar dagen later haalde ik aan het einde van de middag mijn vrouw van haar werk af bij de bank. Terwijl we in lijn 3 langs het Museumplein reden ging haar telefoontje en was het, zoals gewoonlijk Vera, die ik hoorde kwetteren. Zjenja antwoordde zachtjes, ze hield er niet van om aandacht te trekken in de volle tram, met luid Russisch. Ik ergerde me eraan dat het gesprek zo lang duurde, had ik dáárom nu de moeite genomen haar af te halen?

Maar Vera had werkelijk iets spannends te vertellen.

DE GETROUWDE BAAS

De eerste werkdag bij het deurenbedrijf kreeg zij van Valery, de bedrijfsleider die haar aangenomen had, instructies. Ze zou voorlopig klanten te woord moeten staan. Ze zat op een kantoortje aan de Bolsjoja Prokovskaja, de Kalverstraat van Nizjni Novgorod, dat onder leiding stond van Valery, die zijn bureau schuin tegenover het hare zette. Dat hij naar haar loerde via de spiegel en af en toe grappig naar haar zwaaide nam haar zenuwen over haar intrede in de wereld van de economie weg. Ze had weliswaar bedrijfskunde gestudeerd, maar ik heb me altijd afgevraagd in hoeverre dat nu werkelijkheid was omdat ik nog slechts één boek over haar vak op haar boekenplankje ontdekt had.

Maar wat gebeurde er op de dag dat ik Zjenja van haar werk haalde?

‘O mam, weet je wat me overkomen is? ’s Ochtends komt Grigori, de eigenaar. Hij is zo aardig en vond meteen dat ik een ruimere taak moest hebben. Ik moet nu ook gaan zorgen van het openen van nieuwe vestigingen, nieuwe kantoortjes in de buitenwijken. En Valery heeft hij ontslagen.’

Ik zag Zjenja’s voorhoofd rimpelen. ‘Waarom heeft hij Valery ontslagen?', hoorde ik mijn vrouw.

‘Valery was toch de bedrijfsleider die jou heeft aangenomen? De eigenaar is toch niet verliefd geworden op jou, hoop ik?’

‘Waarom zou dat erg zijn mam?’

Vera was in overwinningsroes en zag een glanzende carrière voor zich. Maar Zjenja waarschuwde haar dat Grigori hoogstwaarschijnlijk getrouwd was en dat het ontslag van de arme Valery wel bitter voor hem was.

Dus de eigenaar heeft de bedrijfsleider uit de weg geruimd omdat hij zelf Vera wil hebben, dat is wel holderdebolder, concludeerde ik. Vera werkt daar nog geen drie dagen en zij had door haar schoonheid al een bedrijfsbeving veroorzaakt, lachte ik naïef, geamuseerd door het amoureuze tumult dat Vera’s verschijning weer opgeroepen had.

Hoe dom kan ik met mijn zwak voor de gratie van koorddanseressen zoals zij zijn. Zjenja voorvoelde een risico voor haar dochter, maar welk precies, dat wilde ze me nog niet zeggen. Toch overheerste bij ons allebei de vreugde dat Vera nu eindelijk voor zichzelf zorgen kon.

De tram stopte bij halte Haarlemmerplein, we hadden aan onze halte niet gedacht.

PUSSY RIOTS

Ondertussen vierde Poetin zijn eerste militaire triomfen in Syrië. In de Donbas ging het schieten dagelijks door, bij ons was dat geen nieuws meer. Soms leek het me dat ik de enige was die zich kwaad maakte en ik schreef opnieuw een artikel in Trouw dat het hoog tijd was om Oekraïne tot de NAVO toe te laten, om het te beschermen tegen verdere Russische agressie. Het was 2015.

Maria, een van de Pussy Riots had nabij de flat van Zjenja’s kinderen gevangen gezeten, maar Vera lachte flauwtjes toen ik haar vroeg wat ze van deze leeftijdsgenoot van haar dacht. En Navalny?

Navalny had aangekondigd zich verkiesbaar te willen stellen voor de presidentsverkiezingen van 2018. Maar er werd een proces tegen hem gevoerd wegens corruptie, waarmee het Kremlin diens anti-corruptie campagne ongeloofwaardig trachtte te maken. Ik loofde zijn moed, toen Vera bij ons logeerde en toonde haar een interview met de dissident op mijn laptop, maar Vera lachte zuur en schudde haar lange haar. ‘Njet garasjo.’ Maar waarom niet goed?

Ik speelde in die jaren zoals gewoonlijk schaak op de Prospekt Oktjabrja, de brede laan met pompeuze poorten en gevels die gebouwd zijn in de Stalinistische Empire stijl, die de wijk een eigen karakter geeft. Aanvankelijk vond ik de laan romantisch, maar, sinds de oorlog in 2014, stoorden mijn ogen zich eraan.

‘s Morgens in de Datskaja Biblieotheka. De kinderbibliotheek, ’s middags in het Dom Penzionari bij de schaakclub, een paar stappen verder. “Ik ben tegen de oorlog in de Donbas en de bezetting van de Krim’, zei ik schaaktegenstanders zacht. Maar bleef alleen.

SUCCESVOLLE STIEFDOCHTER

Vera was een jaar later tot bedrijfsleider benoemd door de verliefde eigenaar. Hij had het nu helemaal naar zijn zin, thuis zijn vrouw en op zijn werk zijn geliefde als andere helft. Hoe heeft Grigory dat zo knap voor elkaar gekregen, vroeg ik Zjenja, maar zij lachte gegeneerd.

Zij vond het pijnlijk voor de kinderen en vrouw van Grigory, die niet wist van de verdekte verwezenlijking van de intieme droom van haar echtgenoot. Wel was Zjenja blij om het plotselinge succes van haar dochter, die nu op haar eigen hakjes leefde. En zelfs nog in staat was haar broer in dienst te nemen, plus weldra een drietal verblufte vriendinnen. Het bedrijf voer er wel bij.

In de wijken Sovjetski Armije, Sormova, en ook in het dorp Kstovo, opende onze succesdochter met haar zilveren voertuig kantoren van het deurenbedrijf en zelfs in het naburige oord Dzerzjinsk, vermaard om zijn verstikkende lucht van de chemische bedrijven. Vera had van haar Grygori een ongepaste, echt Russische mop over die stinkende stad gehoord. Komt in Auschwitz een SS’er na gedane arbeid de gaskamer binnen en staan daar nog twee mannen tussen de lijken. ‘Waarom zijn jullie niet dood?’, vraagt de verbaasde SS’er. Antwoorden die twee schouderophalend: ‘We zijn aan deze lucht gewend, we komen uit Dzjerzjinsk.’

‘Vera wil niet langer in dat armoedige hol bij haar broer wonen’ vertelde Zjenja me op een dag.

’Ik ga naar haar toe om samen een huis voor haar te kopen.’

‘Hallo, maar wie gaat dat betalen?’ vroeg ik. ‘En is het niet verstandiger te wachten tot zij weer gaat trouwen, zodat haar man dat nieuwe huis ook schikt?’

Zjenja ging dan toch alvast maar even kijken welke mogelijkheden er voor Vera zouden zijn. Uit Rusland mailde zij me dat er in Bor nieuwe huisjes met ruime tuinen in aanbouw waren, net iets voor Vera. Rustige, vertrouwde buurt aan de overkant van de Wolga.

‘Niet kopen hoor!’, riep ik door de telefoon. Nee hoor, maar toen Zjenja terugkwam had Vera het koopcontract getekend. Levering binnen drie maanden, hypotheek voor slechts 15 % bij SBER-bank. En wie zou die hypotheek maandelijks aflossen?

‘Grigory, hij houdt van haar.’

‘En als hij het uitmaakt, je weet toch dat verliefdheid gewoonlijk niet langer dan twee jaar duurt?’

‘Nee hoor. Hij zegt dat hij gaat scheiden en met Vera wil gaan trouwen.’

‘En als hij dat nu niet doet?’

Hij zou het absoluut doen, binnen een jaar, Vera was overtuigd en Zjenja twijfelde niet. Grigory! Eerlijke man, dan betaalt hij door.’

‘Maar toch’, deed ik wantrouwig, ‘als hij de relatie verbreekt staat Vera zonder een cent op straat en wie betaalt dan de hypotheek?’

WIE BETAALT DE HYPOTHEEK?

Zo gebeurde het kort daarna toch.

Grigory z’n vrouw kwam erachter, hij kon de verhouding niet langer verantwoorden, maakte het uit en ontsloeg Vera. Sorry. Die hypotheek, dat los je zelf wel op he?

‘Ja vervelend’, vond Zjenja. Maar dochter, benadrukte ze, die was er pas slecht aan toe.

Mijn vrouw keek me aan: of ik dan toch de hypotheek betalen kon misschien?

Ik was razend. Degene die ertegen gewaarschuwd had zou ervoor op moeten draaien? 15 %? Wat was dat voor asociale woekerrente? Kon dan niet beter in één klap het hele bedrag afgekocht worden? Maar wie moest dat dan doen, vroeg Zjenja.

Ik gromde, dat ik dr niet met mijn hele spaargeld voor wilde opdraaien. Dat moest Vera dan zelf maar organiseren.

‘Maar Vera heeft geen cent’ zei Zjenja. ‘Ik kan proberen het van vriendin Ineke te lenen.’

Ineke had geld, maar ik vond haar onaangenaam en wilde niet dat zij via een lening greep kreeg op mijn vrouw. Bovendien zou ik het dan later verdomme toch zelf weer aan Ineke moeten terugbetalen.

‘Weet je wat?’ bedacht Zjenja, ‘jij betaalt het hele bedrag en ik betaal jou elke maand wat van mijn salaris. Zeven jaar lang.’

Ik voelde me gechanteerd, woedend gaf ik een klap op het bureau naast mijn computer.

Zou ik weigeren de hypotheekschuld van Vera’s nieuwe huis af te lossen of… toch betalen, omdat ik nu eenmaal van Zjenja hield? Wie was ik eigenlijk?

Wordt vervolgd!

FOTO: De Prospekt Oktjabrja in Nizjni Novgorod bij avond, waar ik jarenlang schaakte in het Veteranenhuis (rechts), waar ook de partij Verenigd Rusland (Poetin) spreekuur houdt, en op de achtergrond (links), naast de pompeuze poort in Stalinistische Empire stijl, de Kinderbibliotheek, waar ik piano speelde, achter de computer zat en met kinderen sprak.