Retorische escalatie

De fascinatie van een tiran is dat hij kan doen wat hij wil, zegt mijn geliefde Oost-Europa historicus Timothy Snyder.

Dat klopt, maar die fascinatie berust op de SCHIJN van almachtigheid. Hitler steeg op toen hij won en viel uit de gratie van zijn volk toen hij verloor. Stalin daarentegen steeg op toen hij won en blijft de lieveling van de Russen omdat hij tot zijn eind toe de grote winnaar was.

En de fascinatie voor Poetin? Die steeg op zolang hij zijn oorlogen won en zakt nu omdat hij nu verliest.

Hij zal zijn verlies moeten camoufleren en dat lukt hem alleen als hij het monopolie over de media in handen houdt.

Sinds het grote bevrijdingsoffensief bij Charkyv zit Poetin in de kuil die hij zelf gegraven heeft. Hij moet de oorlog winnen, maar het lukt hem niet.

Hij had gedacht binnen een paar dagen Kyiv te bezetten om Zelenski gevangen te nemen en een marionettenregiem te installeren, maar moest afdruipen en vele dode Russische soldaten achterlaten. Meer dan acht maanden later is hij opnieuw terrein aan het verliezen.

TOONLADDER

Hij wreekt zich zo laf als mogelijk op de bevolking van Oekraïne. Door hun huizen kapot te schieten, energiecentrales kapot te maken, de waterleiding te saboteren, hun graanoogst te stelen.

De wereld is verontwaardigd. De Verenigde Naties stellen een onderzoek in naar de herkomst van de drones waarmee de Russen bombarderen. Er is bewijs dat die drones uit Iran komen, maar Rusland en Iran spreken het tegen. En als nu de VN tegen des Kremlinchefs zin gaan aantonen dat ze wel degelijk uit Iran komen dreigt Rusland met ‘consequenties’ voor de VN. Rusland stelt zich op tegen de wereld, met dreigementen.

Dat dreigement is onderdeel van de retorische escalatie waarmee de tiran zijn gezicht probeert te redden. Zijn steeds grotere bek doorloopt een toonladder van steeds schriller kreten.

GESIS

Het begint met zijn Slangengesis over de atoombom. ‘Geen bluf.’ Maar de Oekraïense soldaten zijn zo brutaal stukken van de ‘geannexeerde’ gebieden te bevrijden - waar blijft dan nu die atoombom? Om de spanning erin te houden houdt de Slang nucleaire oefeningen waarbij hijzelf komt kijken, maar Oekraïners liggen daar niet wakker van. Inzet van de atoombom zou Ruslands positie alleen nog verder schaden.

Ook het annexeren van de maar deels door Rusland veroverde gebieden was zo’n kreet. Die ook niets inhoudt, omdat niemand die annexaties erkent en de annexatie geen praktische gevolgen heeft. De terreur die er was tegen de inwoners van de geannexeerde gebieden gaat gewoon verder en zo ook de gevechten. De Oekraïners hebben sinds de annexatie alweer vele dorpen bevrijd, annexatie of geen annexatie.

HOOGTEPUNT VUILE BOM

Volgende retorische truc was het uitroepen van de ‘staat van beleg’ in de ‘geannexeerde’ gebieden, ook dat is een raadselachtig niets, want de Russen permitteerden zich al vóór de staat van beleg alles wat hun hartje hen ingaf.

De hoogste toon in de retorische escalatie is nu de ‘vuile bom’ die Oekraïne van plan zou zijn te laten ontploffen. Op hun eigen grondgebied. Ook zo ongeloofwaardig dat ik vermoed dat de bedoeling vooral is om ons bezig te houden met de vraag of Rusland dit gerucht in de wereld wil brengen om zich gerechtvaardigd te voelen zelf zo’n bom te gebruiken. Het is het voorlopig hoogtepunt van Poetins retorische escalatie tegen de achtergrond van de bedroevende prestaties van het Russische leger.

MACHTSSTRIJD IN RUSLAND

Poetin zit in het nauw. Steeds harder blaffen helpt hem niet tegen de koelbloedige Oekraïners.

Er is een machtsstrijd om de Slang heen. Nu aast de lugubere Jevgeni Prigozjin, de baas van het Wagnerleger en van de trollenfabriek in Peterburg, op een ministerspost. Zijn huurlingenleger bouwt de ‘Wagner-linie’ om de geannexeerde volksrepublieken heen. Deze linie van drakentanden en loopgraven zou tevens de grens van Rusland moeten vormen, zegt de Russische nieuwssite ‘Federalnoje Agenstwo Nowostjei’.

Prigozjin blaast zich op als een kikker en wil, vermoed ik, het liefst Sjojgu verdringen, de huidige minister van defensie. De zwendelkampioen zou steun van de GRU hebben, de op het buitenland gerichte militaire inlichtingendienst. Ik las ook een bericht op de Russische verzetssite Gulagu.net dat een van Prigozjins Wagner-strijders een officier van het reguliere Russische leger heeft doodgeschoten. Symbolisch voor interne machtsstrijd. Het is Ruslands rotte binnenkant in de sluipende wereldoorlog, die op alle fronten gaande is.

Tussen de mensen in Amsterdam die alleen praten over de gasprijs of vliegen naar de Canarische eilanden voel ik me een Oekraïner.

ZJENJA, VERA

Hoe zou het toch met Zjenja gaan, mijn Russische ex?

Een serieuze vriendin vroeg me bezorgd of ik niet te snel naar Goedroen was gestruikeld, na mijn huwelijk en scheiding van Zjenja. ’Je bent in de rouw, je moet oppassen, verwerk eerst je rouw.’

Dat had ik zelf kunnen zeggen, in mijn jarenlange liefdesverdrietpraktijk, als een net opgeknapte patiënt, net hersteld van felle liefdespijn, mij om raad gevraagd had over nieuwe liefde. Tussen vele andere fouten heb ik ook zelf deze in het verleden gemaakt; ik weet uit ervaring hoe je na een intense verhouding snel in de knoop kunt raken in een nieuwe verhouding.

Omdat je toch nog onderhuids verlangen koestert naar je ex en hoe verraderlijk háár gezicht ineens door het gezicht van je nieuwe geliefde kan schemeren. En hoe dat verlangen teleurgesteld raakt als het gezicht van de nieuwe níet dat van de oude blijkt, waardoor je plotseling afknapt op je nieuwe lief. Waarna je onthutst ontdekt dat je jezelf aan het bedriegen bent door je voor te houden dat je bij iemand bent die niet is naar wie je eigenlijk terugverlangt, en je vervolgens de benen neemt.

VERTERENDE BOOSHEID

Maar ik ben boos op Zjenja. In lang opgekropte woede heb ik het huwelijk beëindigd. Kwaad vanwege het misbruik dat Zjenja van me gemaakt heeft door me te dwingen het huis van haar dochter te betalen, gepijnigd omdat ze haar stem aan een politieke vijand van me gaf en vol afgrijzen over haar rücksichtslose ondersteuning van haar dochters wens om met de geheim agent van de Slang te trouwen.

Ik heb wel heimwee naar het frisse enthousiasme over het begin van mijn relatie en soms zie ik me nog landen op het vliegveld Sjeremetjewo in Moskou en zie ik haar achter de douane warm naar me zwaaien en wenken. Hoe heerlijk! Ik veeg dat weg, in één haal, door mijn woede over het stomme gebrek aan inleving in mijn gevoelens waarop zij me later trakteerde. Zonder me in de ogen te zien heeft ze mij daarmee weggejaagd.

En met mij erover praten wilde ze ook al niet. Ik voel geen spijt, geen wroeging, geen piekerbehoefte: over hoe ik haar door een concessie toch nog bij me had kunnen houden. Ze kan de klere krijgen! Mijn woede heeft mijn rouw verbrand.

BAH VIES

Wel denk is soms, hoe zou het met haar zijn. Zou de oorlog het haar onmogelijk maken om haar kinderen en kleinkinderen te zien? En zou de geheim agent, Vera’s man, nu voor de FSB in Oekraïne zijn of met een Z op zijn uniform ergens in Oekraïne dood in een loopgraaf liggen? Zou Vera alleen zijn en spijt als haren op haar hoofd hebben dat zij met die vent in zee is gegaan? Dat laatste hoop ik. Weten doe ik het niet en ik zou onderzoek moeten doen en daar heb ik geen zin in.

Ik heb met Zjenja gebroken en door zo’n onderzoek zou ik toch nog onverdiende aandacht aan haar geven. Bah, vies, niet doen.

Plaagt mij dan nooit een schuldgevoel, dat ik nu onze plechtige beloftes vergeet en blij met Goedroen ronddartel? Alsof mijn liefde voor Zjenja nooit bestaan heeft?

Goedroen, zeg het mij als je dit bij mij zou opmerken, schuldgevoel tegenover Zjenja, tegenover joú zou ik me daarover schamen. Ik moet er niet aan denken. Ik zou het als verraad tegenover jou zien.

LIEFDE NIET ONVOORWAARDELIJK

Ja, ik heb gehouden van Zjenja, heel serieus, maar niet zonder voorwaarde. De voorwaarde van wederzijdse achting van gevoelens. Een voorwaarde die nooit verloren gaat en zeker niet door het stijgen van de leeftijd en de nadering van de dood. Ik wil eindigen in het besef dat we elkaars gevoelens respecteren, jij en ik. Liefde is niet onvoorwaardelijk.

Nog op het laatste moment wil ik over en weer voelen. Anders liever alleen.

MEELIJ EN SJACHERIJN

Over Vera schemerdroom ik soms. Vera zie ik uit het raam van haar kamer In Belgorod staren, angstig als zij is voor spoken.

Maar misschien ook voor aanslagen die door Oekraïners gepleegd worden, zo vlak bij hun grens steken zij brandstofdepots of rekruteringscentra in brand. Ik zie haar piekeren over haar man, over hoe het zou zijn als zij haar kind alleen zou moeten opvoeden. Ik zie haar met een denkrimpel, piekeren over het leegstaande huis, het huis wat ik kopen – nee, betalen- moest in Nizjni Novgorod, duizend kilometer naar het noorden.

Meelij voel ik met haar, het meelij dat ik niet voor haar moeder voel. Dat zij zo verwend is geweest, In zekere zin ook door mij, want ik had gewoon moeten weigeren het huis voor haar te betalen en ik had haar zelf in de stront moeten laten. Dan had ze het zelf waarschijnlijk opgeknapt en had dan sterker in het leven gestaan.

Toch voel ik ook over haar sjacherijn, dat ze me zo plechtig beloofd had het me terug te betalen, zonder zelfs maar een cent daarvan waar te maken, in al die jaren. Haar inhoudsloze woorden. ‘Ik houd van je.’ Om op kritieke momenten ons contact voorbij te laten gaan. Is dat allemaal ‘Russisch’ van haar? Welnee, menselijke zwakte.

GEFLITST

Maar ik ben niet zo boos op haar als op haar moeder. Vera is verzeild geraakt in een tweede huwelijk van haar moeder. Zonder eigen keuze, haar lot. Maar haar moeder, ja haar moeder had gekozen voor mij. Die heeft het op haar geweten.

Rouw, daar ben ik doorheen geflitst.

Nu mijn eigen retorische escalatie. Wat kunnen we doen om de Oekraïners de winter door te helpen en hoe ging het verder met Goedroen en mij?

Wordt vervolgd!

Link: Gulagu.net