Doegin,profeet van het Eurazianisme

‘ Zullen wij met vakantie naar Oekraïne gaan?’ vroeg ik Zjenja, nog voor de overrompeling van de Krim.

Maar zij zweeg, denkrimpels onder zwarte ponyhaar. Gissend naar haar gedachten van toen kwam ik op Aleksander Doegin, wiens mystieke gezicht in die jaren al als een spook rondwaarde.

Doegin wordt gezien als de Raspoetin aan het hof van het Russische staatshoofd en de kwade genius achter de oorlog tegen Oekraïne. Zijn carrière doet daar wel aan denken. Opgeleid als filosoof en socioloog in de Sovjet-Unie verdiepte hij zich al sinds de late jaren 70 in de bronnen van het fascisme. Hij las enthousiast de boeken van de Italiaanse fascist Julius Evola en wierp zich op de ideeën van de Nederlands-Duitse nazi Herman Wirth, die onder het goedkeurend oog van Himmler een van de stichters was van het Duitse ‘Ahnenerbe’. Dat was een afdeling van de SS die zich focuste op het gefantaseerde verleden van de Oergermanen, met behulp van imposante schedelmetingen van mensen die overlevenden van dit heilige ras zouden zijn.

In de laatste jaren van de Sovjet-Unie hield hij zich bezig met satanisme, onder de schuilnaam Hans Siever, een naam die hij ontleende aan Wolfram Sievers, een andere boef uit Ahnenerbe. Op zoek naar een alternatieve ideologie voor het communisme fascineerden de vertelsels van het Derde Rijk hem. Fascisme was een goed idee, meende de gevaarlijk bebaarde denker, het was alleen in verkeerde handen gevallen waardoor ‘excessen’ waren ontstaan.

In de vrije jaren 90 sloot hij zich aan bij Pamjat, een racistisch Russische club met afschuw van vrijheid.

EURAZIANISME

Toen Pamjat niet meer aansloeg stichtte hij samen met de fanatieke Limonov de Nationaal Bolsjewistische Partij. Dit had met Pamjat gemeen dat het de ineenstorting van de Sovjet-Unie als ramp zag die hersteld moest worden. De partij, wier symbolen ik op alle muren in ‘mijn ’Nizjni Novgorod zag geklad, wilde terug naar de autoritaire staat, die per slot van rekening het overeenkomstig ideaal van fascisten en communisten was. Hun vlag was de communistische hamer en sikkel in een - zoals de vlag van Hitlers NSDAP- wit rondje op een rood veld. Combi van twee monsterlijke bewegingen.

Dat was de aanloop tot de stichting van zijn club voor de grote ideologische doorbraak, zijn ‘Eurazianisme’.

De gedachte daarvan is dat Rusland de kern moet zijn van een rijk dat zich uitstrekt van Vladivostok tot Dublin. Van nature is dit volgens hem het landrijk dat vervuld is van conservatieve waarden. Het gezin, het orthodoxe christendom en de gewapende strijd daarvoor, onder het gezag van één man. Dat rijk kan met succes de strijd aan gaan met het Amerikaanse Atlanticisme, dat het onheil van het liberale individualisme over de wereld verspreidt. Het doel van het Eurazianisme kan alleen met geweld worden bereikt. Daarin toont Doegin zich openlijk een volgeling van Dzjengis Khan, de eerste die er bijna helemaal in slaagde een Euraziatisch rijk te vestigen.

Wezenlijk is dat hij zich teweerstelt tegen de westerse gedachte dat de mens een individu is. Nee, zegt, hij, de mens is een onderdeel van het grote staatsgeheel, een idee dat ook rechtstreeks aan het fascisme ontleend is. En wat in het huidig Rusland al aardig de praktijk is. ’De burger is er bij ons voor de staat’, zei Zjenja me als er weer eens een ambtelijk loket voor onze neus werd dichtgeklapt.

Poetin heeft, helemaal in de lijn van Doegin, in 2014 een begin gemaakt met de stichting van de Euraziatische Economische Unie. Dat moet een gemenebest vormen van een aantal voormalige Sovjetstaten en Rusland als spil.

Dat het niet lekker functioneert wijten Poetin en Doegin aan het ontbreken van één bepaald land. Je raadt het: Oekraïne. Dat geeft verraderlijk genoeg de voorkeur aan de Europese Unie.

DOEGIN, BREIVIK, BAUDET

Zijn gedachten over Eurazianisme heeft Doegin neergelegd in het boek ‘De basis van de geopolitiek’ (1997), dat sindsdien ook in het Russisch leger bestudeerd wordt.

Door de grote rol die Doegin toekent aan de Russisch orthodoxe kerk wordt Doegin beschouwd als en Christenfascist. Dit is een tamelijk nieuwe stroming in de politiek sinds het Spaanse Rijk van Filips de Tweede, met zijn Inquisitie. Maar dat rijk berustte op het feodalisme, dat van Doegin op een partijstaat met corporatistisch bestuurssysteem. Om je het ideaal van het christenfascisme voor te stellen kun je aan het Italië van Mussolini denken of aan het Derde Rijk, maar noch Hitler, noch Mussolini kenden de kerk een grote rol toe in hun politieke filosofie. Hijzelf meent dat zijn systeem verder gaat dan fascisme, maar hoe maakt hij niet duidelijk, de rol van de kerk maakt het volgens mij tot een ‘heilig fascisme’.

Hoewel Doegin Rusland en de Russen wel beschouwt als de dragers van het ideale imperium, streeft hij ook naar buitenlandse bondgenoten. Dat zijn de bekende ultrarechtse partijen in Europa. Ook met Thierry Baudet had Doegin in2018 in de Westerkerk een gesprek dat tot wederzijds genoegen was. In de NRC noemde Doegin Baudet een 'rijzende ster' en een 'ticket voor de toekomst'. De Russische filosoof vond ook dat Rusland Europa moet 'veroveren en annexeren'.

Ook de Noorse terrorist Anders Breivik (tegenwoordig Fjotolf Hansen) reken ik tot de christenfascisten in de geest van Doegin, door zijn vereenzelviging met de katholieke Orde van de Tempeliers, die al in de middeleeuwen de strijd aanbonden met de islam en Jeruzalem als christelijk bolwerk hoedden.

POETIN IS ALLES

Staat Doegin helemaal achter Poetin?

Hij was al vrij vroeg aanhanger van het autoritaire bewind van de chef en hij wenste hem als alleenheerser. In 2007, na de luide waarschuwing van Poetin op de veiligheidsconferentie in München tegen nieuwe uitbreidingen van de NATO, loofde Doegin hem op zijn eigen theatrale toon: ‘Tegen Poetins koers zijn er geen tegenstanders meer en, als ze er zijn, zijn ze geestesziek en moeten ze klinisch worden onderzocht. Poetin is overal, hij is alles, Poetin is absoluut en Poetin is onmisbaar.’ (‘Kommersant’, 2007).

Na de Maidan revolutie in 2014 beweerde Doegin met rollende ogen dat dit allemaal doorgestoken kaart was. Amerika was de grote regisseur volgens hem. Hij riep op tot oorlog tegen Oekraïne. Hij steunde de opstandige pseudorepubliekjes Donjetzk en Loegansk luidruchtig, gaf hun aanwijzingen en was zelfs teleurgesteld in Poetin toen deze in de zomer van 2014 even aarzelde om hen met zijn soldaten te hulp te snellen.

HET GEKRUISIGDE KIND

Uit die zomer dateert zijn verhaal van de ‘gekruisigde jongen’ in Slavljansk. Toen de separatisten deze stad in de Donbas veroverden zagen ze daar, volgens hem, een driejarige jongen die door het Oekraïens leger gekruisigd was en daarna voor de ogen van zijn moeder was doodgeschoten. Dit verhaal werd op de Russische TV en natuurlijk ook op RT keer op keer verhaald door ‘getuigen’. Later bezochten journalisten van Novaja Gazeta de stad en vonden geen spoor van het verhaal, niemand had het gezien. Het Leninplein waar het gebeurd zou zijn bestond zelfs niet.

Tenslotte schoot iemand te binnen dat dezelfde complottheorie zich al eens in Kyiv had voorgedaan, meer dan een eeuw geleden, toen nog in het Russisch keizerrijk. Toen, in 1911, was een Joodse man Menahem Beilis ervan beschuldigd dat hij een driejarig Oekraïens jongetje had gekruisigd en doodgemarteld. Ook dat was niet meer dan een antisemitisch opzetje van de politie geweest, dat echter evenals nu lange tijd rond geklepeld was en waarvoor de beschuldigde Jood jaren in de gevangenis heeft gezeten voordat eindelijk bewezen werd dat hij onschuldig was.

Doegin kende deze geschiedenis goed. Ondanks de vervalsing was het verhaal een groot succes voor Doegin, het filmpje over de ‘kinderkruisiging’ is miljoenen malen bekeken, in tegenstelling tot de weerlegging ervan. Doegins verzinsel past precies in de golf van complottheorieën over verkrachte en als door vampiers uitgezogen kinderen door de heersende machten. En kijk, daar ligt Doegins contactpunt met de conservatieven in Amerika.

De massale protesten in Rusland tegen de vervalsing van de verkiezingen in de jaren 2011 – 2013 noemde Doegin het werk van ‘de vijfde colonne’, van de verraders en ondermijners van Ruslands grootheid. En die term gebruikt hij nog steeds, ook voor iedereen buiten Rusland die dwarsligt. Het is ‘de vijfde colonne’, de handlangers van de Amerikanen. Oekraïne is daarvan in zijn ogen een duidelijk voorbeeld, zegt hij al sinds de val van de Sovjet-Unie. De gewone Rus is zich zeer bewust dat Amerika en Oekraïne door toonaangevende denkers als Doegin als vijandig wordt beschouwd.

Daarom moest ik aan Doegin denken toen ik Zjenja peinzen zag over mijn voorstel op reis te gaan naar Oekraïne. Zou zij het wagen?

OORLOG

Doegin heeft keer op keer opgeroepen tot oorlog. Volgens de Franse auteur Vincent Jauvert is Doegins radicale Euraziatische ideologie de basis geworden voor de Russische politiek, zowel in binnen- als in buitenland. ‘Dus is het waard om naar Doegin te luisteren als je wilt begrijpen waarheen het Kremlin zijn eigen land en heel Europa wil leiden’ (Vincent Jauvert . "Le Raspoutine de Poutine", Le Nouvel Observateur).

Dat oordeel is van 2014, maar hoe waar dit is blijkt sindsdien wel uit de oorlogen in Syrië en Oekraïne. Het lijkt alsof Poetin nog beter naar Doegin is gaan luisteren.

Eem van de meest invloedrijke boeken van Doegin is ‘De vierde politieke theorie’, een uiteenzetting over het Christenfascisme, dat hij niet zo noemt. Maar het wel is. Sinds die tijd is hij ook hoofdredacteur van Tsargrad TV en adviseur van hoge mensen in de Doema en van bijvoorbeeld Sergej Narusjkin, hoofd Geheime Dienst voor het Buitenland.

Staat Poetin even positief tegenover Doegin als omgekeerd?

Ik vind geen citaten van Poetin over Doegin. Maar de daden van Poetin zijn wel in de geest van Doegin. De totale censuur in Rusland hoort daarbij. Want het individu is niet belangrijk, het gaat om de staat, waarvan de mens een cel is. En het gaat erom dat die staat het ‘wereldeiland Eurazië’ beheerst. Zodat de kwade krachten van de Amerikanen en hun bondgenoten verpletterd zullen worden.

Niet ten onrechte geldt Doegin als een vertrouweling van Poetin en als filosoof is hij hem even dierbaar als Ivan Iljin.

De uitwerking van Doegins invloed op de chef is zichtbaar in de met bloed besmeurde ruïnes van Marioepol.

‘Nee, laten we niet naar Oekraïne op vakantie gaan’, antwoordde de lieve Zjenja, even steevast als ik het voorstelde. Ze was bang dat de Russische douane dan kon zien dat zij een Oekraïens stempel in haar paspoort zou hebben. Om dezelfde reden durfde zij, zonder het te zeggen, ook niet naar Amerika. Het zou gevolgen kunnen hebben voor de band met haar kinderen.

Als het Eurazianisme in Oekraïne op zijn grenzen stoot, komt dan een atoomoorlog?

Wordt vervolgd!

Foto: Politiek filosoof Aleksander Doegin met nog iemand