Zwijg Roelechka

Toen ik Zjenja vertelde over mijn ‘met bloed geschreven’ waarschuwing aan dochter Vera lachte ze, ook over dat ik zo handig was geweest om het adres over te nemen van het pakket dat zij voor haar op de commode klaar had staan. Maar de brief zelf? Mijn bede om ondanks verliefdheid af te zien van de geheim agent?

Zij liet haar blik een seconde glijden over mijn rode fineliner letters en zei dat ze wel wist wat erin zou staan, afwerend gaf ze hem terug. Zij was het niet met me eens. Vera moest zélf weten wie ze uitkoos. Het gaat om de liefde. Ja, maar als zij nu helemaal niet op de hoogte was van de criminele praktijken van de geheime dienst FSB, waarvoor haar eventueel aanstaande man werkte?

Zjenja haalde haar ronde schouders op en keek uit het raam naar de tuin onder ons.

‘Jij vindt het alleen belangrijk dat die man een goed en vast inkomen heeft’ dacht ik, maar beet op mijn tong.

‘Hoe moet dat nu,’ vroeg ik, ‘als zij hier samen op bezoek komen, moet ik dan zeggen ‘hallo Russische geheim agent’?’

‘Nee,’ antwoordde zij, ‘zij mogen niet naar een vijandig land op vakantie, dat zijn de regels. Dat heeft Feliks haar al uitgelegd. Zij mogen dan alleen naar China en Noord-Korea op vakantie.’

Ik lachte spottend. ‘Feliks moet eerst nog toestemming vragen aan zijn baas of hij een vrouw mag trouwen die een moeder in Nederland heeft. Ze zitten in spanning.’

Die baas was mijn laatste hoop.

NIEMAND VERTELLEN

‘En als zij toch gaan trouwen, wat zal dan jouw manier zijn om mijn gevoelens tegen het huwelijk met een spion van de dictator te respecteren? Kies je dan voor haar of voor mij?’

‘Je moet erover ophouden’ raadde ze me. ‘Je mag ook aan niemand vertellen wat zijn beroep is.’

‘Maar dat heb ik al gedaan’ riep ik, ‘en daar zal ik ook echt mee doorgaan.’

Zij schudde haar zwarte hoofd.

‘Roelechka! Zeg maar dat hij bij de politie is.’

Ik ging voor haar staan met m’n armen in de zij. In de deuropening van onze slaapkamer.

‘Weet je wat ik ervan zie komen? Als zij trouwen gaan wij scheiden.’

Toch konden wij het in de stroom van het leven steeds goed met elkaar vinden.

Vaak wandelden we een stuk door de stad, als ik haar van haar werk had opgehaald. Als we hand in hand thuiskwamen hoorden we van de buurvrouw een bewonderende opmerking.

WATERLOOPLEIN

We wandelden op een avond over het Waterlooplein, rond het witmarmeren stadhuis waar ik als politicus zoveel strijd had geleverd. Ik zag het granieten gezicht voor me van de burgemeester die er met leugens in geslaagd was om me als wethouder weg te pesten, mijn schaaktegenstander Samkalden, en voelde me melancholiek met een rand van paars-boze vlammetjes eromheen. Ik vertelde Zjenja erover en voegde eraan toe: ‘Als je slechte vijanden hebt betekent het dat je op de goede weg zit.’ Zjenja glimlachte, vijanden had zij gelukkig niet.

‘Zegt Vera niks over mijn brief?’ vroeg ik na een paar weken aan Zjenja. ’Nee, hij is nog niet in haar nieuwe huis in Bor aangekomen.’

‘Hoe komt het eigenlijk,’ vroeg ik verder, ‘dat jij tegen Poetin bent maar je dochter vóór is?’

Zjenja antwoordde dat dit waarschijnlijk lag aan de vriendinnen en vrienden van Vera, waarop ik luid ‘Feliks’ foeterde. De FSB-vriend.

‘Stil!’ zei Zjenja, om zich heen kijkend, alsof ik aan de voorbijgangers de identiteit van een Russische spion aan het verraden was.

Ik mocht er met niemand over praten, moet je net mij hebben.

‘Zwijg erover!’ Ze legde haar vinger op haar mond. ‘Tisjina! ’ [‘Stilte!’-R]

Maar ik zocht het antwoord waarom Zjenja zo anders dacht over Poetin dan haar mooie dochter. Haar grootvader Fjodor, van vaders kant, had als soldaat in het Rode Leger gevochten in de slag om Charkov, maar toen ze na een eindeloos geploeter de Duitsers eruit gejaagd hadden, werd hij overgebracht naar een concentratiekamp bij Vorkuta. Daar heeft hij jarenlang kolen uit de grond moeten halen, werkend als een zombie, zonder fatsoenlijke voeding en zonder een vrouw te zien. Waarom die straf, waarom geen medaille? Niemand die het weet. Stalin strafte naar zijn luim, genadeloos, ook omdat hij gewoon mensen nodig had om de kolen in dat ijskoude, verdoemde oord omhoog te krabben. Een geschiedenis die vast niet heeft bijdragen aan Zjenja’s geloof in de goede trouw van de regering.

Maar verklaart zoiets het onderscheid tussen moeder en dochter?

De oma van Zjenja van moederskant, Sophia, werkte haar leven lang op een kolchoz, als loon ontving zij zaterdags aardappelen en wat groenten voor zichzelf en haar vier kinderen. Om te overleven stuurde ze de kinderen het bos in om bessen te plukken die de meisjes op straat in bekertjes blootvoets te koop aanboden. Geld voor schoenen was er niet. Eén paar hadden ze voor hen allen, zodat ze eens in de vier dagen afwisselend naar school konden.

Een bitter verleden schemerde achter Zjenja, was het dat wat haar kritischer tegenover het gezag maakte?

VATNIK

‘Vera is een Vatnik’, gromde ik, een meningloze napraatster van Pervi Kanal en Solovjov, die televisie schreeuwlelijk. ‘Vatnik’, het woord is in de tijd van de grote demo’s van 2011-22 tegen de verkiezingsfraude in de mode gekomen onder tegenstanders van Poetin, nadat een criticus een getekende karikatuur op internet had gepubliceerd van de gemiddelde volgzame landgenoot: blinde ogen (wegkijken), rode neus (wodka), gewatteerde jas (gevoelloos) tegen een achtergrond van de Russische driekleur.

Kun je haar niet eens uitleggen hoe de wereld echt in elkaar zit?’

Zjenja schudde haar hoofd. Zonder een woord, opnieuw de ijskast in. Ik had het al zo vaak aan haar gevraagd en zij had mij al vaak geantwoord dat Vera volwassen was en recht op haar eigen mening had en ik had haar daarop al zo vaak gemopperd dat zij dan dus niet meer hoefde te zorgen voor Vera.

Zwijgend staken we de Blauwe Brug met haar Napoleontische straatlampen over en ik dacht al lang niet meer aan mijn nu toch verschrompelde vijanden in de gemeenteraad. Nu stond ik voor een heter vuur, een grimmige stemming stak op. Ik keek in het water van de Amstel en zij? Ik had er de pest in. Ik besloot te wachten op antwoord op mijn lange brief aan Vera, die moest nu binnen een paar dagen bij haar zijn.

Op het Rembrandtplein kwamen we in een schuifelende menigte en daar maakte het laatste sliertje van mijn melancholie plaats voor alleen maar violet-oranje boze vlammen. De terrasjes waren leeg, geen zon te bekennen.

HOEREN

Ineens, in de tram, doorbrak Zjenja met zachte stem het zwijgen. In de bocht bij de kassen van de Hortus Botanicus, waar we in het begin van ons huwelijk zo fijn onder de tropische bomen gewandeld hadden.

‘’Weet je,’ zei ze in het Russisch zodat andere passagiers het niet verstonden, ‘toen de Koersk onder water verdwenen was en wij doodongerust waren over onze mannen, hebben wij vrouwen het gewaagd om Poetin op te roepen om van vakantie uit Sotsji terug te keren om alles te doen om de onderzeeboot te redden.’ Ik knikte.

‘Het was al de vierde dag. Maar Poetin reageerde niet en wij hebben op de televisie geprotesteerd dat hij op zijn luie kont bleef zitten. En toen is het gebeurd: hij blafte tegen die presentator Dorenko dat wij hoeren waren! Die ons voor 10 dollar per vrouw door de Amerikanen hadden laten betalen om hem zwart te maken.’

‘Natuurlijk waren jullie woedend.’

‘Ja! Wat denk je? En we lieten nog meer van ons horen want het begon er hopeloos uit te zien. Ik vond dat ik het doen moest voor Andresjka. Mijn man en de vader van Vera, die nog zo jong was. Ik wist dat het riskant kon zijn.’

‘Ja, goed dat je dat gedaan hebt. Waarom vertel je dat ineens?’

HET VERSCHIL

‘Om je uit te leggen waarom Vera en ik verschillend tegenover Poetin staan. Voor mij was Poetins belediging een bittere ervaring. Voor mij. Maar aan Vera heb ik dat nooit verteld, de dood van Andresjka was genoeg verdriet voor haar. Ze hoorde wel dat Poetin later haar vader tot held van de Russische marine heeft benoemd, hij: Poetin. En zo werd Poetin een held voor haar.’

Aan haar donkere, kijkende ogen zag ik dat zij erover nagedacht had.

‘Dus dat verklaart het verschil in jullie houding tegenover het monster?’

We waren bij het Tropen Museum en we moesten uitstappen. Maar zij legde nog snel haar hand op de mijne. “Ja Roelechka, wees niet boos op haar.’

Feliks zat in Archangelsk en liet niet veel van zich horen. Hij had gesprekken met zijn baas, die steeds maar uitstelde. Toen het lang duurde probeerde Zjenja nog Vera aan een Hollandse jongen te koppelen, maar zoals gewoonlijk lukte haar dat niet.

Wij gingen weer naar Rusland, maar mijn brief was daar nog steeds niet aangekomen. Gelukkig dook er daar een vriendelijke jonge bouwvakker op die gitaar speelde en Vera behaagde. Waren we aan het noodlot ontsnapt? Oom Fjodor bood die twee aan om samen een week in zijn datsja langs de weg naar Kazan door te brengen, konden ze elkaar wat beter leren kennen. De gitarist was enthousiast en Vera stemde minzaam toe, hoewel ze nog even met Archangelsk bellen moest.

Enthousiast sloeg ik de hand op de schouders van de gitarist en hield me nog net in om hem niet te omhelzen: ‘Geweldig, je komt als geroepen man!’

TAIWAN

Ondertussen gaat China enorm te keer tegen Taiwan en Amerika. Omdat Nancy Pelosi zo brutaal geweest is om ‘hun’ Taipeh, de Taiwanese hoofdstad, te bezoeken. In een eerste bericht over ‘Het echte Complot’, mijn serie over complottheorieën, heb ik erop gewezen dat Rusland en China mogelijk samenspannen en hun aanvallen op Oekraïne en Taiwan coördineren.

Ik geloof niet dat de Chinese aanvallen op Taiwan de schuld van Pelosi zijn. China zocht eenvoudig een aanleiding en nu Biden zich op Oekraïne concentreren moet, schieten de troepen van Hsi Jinping uit hun havens.

Amerika is nog steeds de nummer een op aarde, maar nummer twee en drie willen daar in samenwerking graag een einde aan maken. Een van de redenen waarom Taiwan zo belangrijk is voor het Westen is dat het de belangrijkste leverancier van chips is. Valt het eiland in Chinese handen dan is dat niet alleen een klap voor de democratie in Oost-Azië, maar ook voor de digitale economie van Europa en Amerika. Er zijn nu investeringen gedaan om dezelfde chipsfabrieken in Europa en Amerika op te bouwen.

Daar is haast bij. Europa moet weer zelfvoorzienend worden en onafhankelijk van het resultaat van een oorlog in het verre Oosten. Anders redden we Oekraïne op den duur ook niet.

Hoe red ik mijn huwelijk als de gitarist zou moeten wijken voor Feliks de FSB’er?

Hoe redden wij Oekraïne als Amerika zich moet focussen op een oorlog met China om Taiwan?

Wordt vervolgd!

FOTO: herinnering aan het stadhuis. Een team van gemeententeraadsleden speelt tegen een team van journalisten, 1971. Ik speel aan een ander bord, maar bespied even mijn politieke tegenstander, burgemeester Samkalden. (De foto komt ook in mijn biografie door Marc Wildemeersch, die in januari verschijnen zal).