Russische vrouwen en sancties

Trouwe lezers vragen mij hoe het nu toch gaat met Vera, dat knappe loeder van een stiefdochter van me, na haar mislukte poging televisiepresentatrice bij RT te worden.

‘Als ze maar niet met die jongen van de FSB iets krijgt’ zei ik op een zondagmorgen tegen Zjenja. Mijn vrouw aarzelde. Ze wilde wel graag dat haar dochter gelukkig werd, met een man van haar keuze.

‘Maar dat kan gevaarlijk worden voor ons,’ waarschuwde ik, ‘voor ons huwelijk.’

Ze lachte: ‘Ach hij woont in Archangelsk, richting Noordpool.’

De telefoon ging en ik hoorde een vertrouwde sopraanstem.

‘Ah, hij is zo lief. En weet je wat het mooiste is? Ik mag eens met hem mee naar de haven van Archangelsk. Hij kent daar een onderzeebootkapitein. Versta je me? Een onderzeebootkapitein in Archangelsk, de haven waar de ‘Koersk’ van Pappa lag voordat hij...’ Ik hoorde snikken. Voordat zij ‘verdronk’ kon uitbrengen.

Ik gaf Zjenja het toestel en bukte me om Poesjkin een stukje jonge Leidse te presenteren. ‘Sodemieter op’ bromde ik onder de tafel, niet tegen de kat.

CULTURELE VERSCHILLEN

Toen ik Zjenja leerde kennen en onder de indruk was van haar foto in het bloemenveld bij de datsja, met haar zwarte haar dat me aan mijn zus Lucie herinnerde, mailde een oude vriend mij dat Ik wel moest uitkijken voor de cultuurverschillen die onherroepelijk aan het licht zouden komen. Hij was zelf na vele jaren gescheiden van een liefde uit Belarus en was Slavist. Ik was jaloers op hem omdat ik alleen Servo-Kroatisch sprak.

Toen ik zijn brief las was ik in Istanboel, samen met een nieuwe vriendin en ook met mijn dochter, toen puber, en ook haar vriendinnetje. We hadden de Blauwe Moskee bekeken en hadden achter de blauwe verflaag op de muren de resten van vroeg-Byzantijnse fresco’s ontwaard. Die waren van vóór de komst van de moezelmaanse Ottomanen, in 1453 na Christus. Bij toverslag werd Constantinopel in dat jaar Istanbul, de hoofdstad van het verrijzende Ottomaanse rijk.

Fascinerend om onder de nieuwe, de oude cultuur te zien schemeren. Lang hadden die twee culturen hier in Istanboel zich aan elkaar vergaapt en zich ondanks flinke ruzies dragelijk met elkaar uitgehouden.

In die oeroude moskee die eigenlijk een kerk was geweest, besefte ik waarom mijn beginnende verhouding met mijn Amsterdamse reisgenote niet helemaal naar mijn zin was. Ze was zo van dezelfde achtergrond, dezelfde kennis en gewoonten.

Juist naar kennismaking met een andere cultuur verlangde ik: die verse prikkeling. We waren op weg naar Oekraïne, maar zij moet het gat in onze verhouding ook aangevoeld hebben, want ze stelde me voor terug te gaan naar Amsterdam. Het was op Büyük Adan, Groot Eiland, aan de Aziatische kant van de enorme, continenten overbruggende stad.

Nu ik mijn huwelijk met mijn Russische vrouw 18 jaar later overzie, vanaf een berg in Hessen, signaleer ik dat die cultuurverschillen er tussen Zjenja en mij wel degelijk waren. Van het soort dat niet alleen maar gelukkig maakt, hoe opwindend ook. Behalve ervan genieten moet je ook de kunst verstaan om ermee om te gaan.

ONGELIJKE FOTO’S

Wat mij opviel, was dat ik Zjenja’s mooie foto op mijn computerscherm had en zij die van haar dochter. Ik genoot van haar foto, opgemaakt en elegant, zij als supersecretaresse achter een computer en aan de wand een kalender in Cyrillische letters van de SBER-bank. Het had een reclamefoto voor dat smerige bedrijf kunnen zijn en mijn ongeschoren facie in haar plaats op de foto had natuurlijk niet gekund, dan hadden ze al hun klanten verloren.

Zo was ik niet, helemaal niet. En dat prikkelde mij, om zo snel mogelijk Russisch te leren om haar helemaal te begrijpen.

Zjenja daarentegen zag op haar scherm de jonge gelaatstrekken van Vera, ook super, en had daarbij een trots moedergevoel. Op deze foto had Vera extensies in haar zwarte haar, wat het nóg betoverender maakte. Als Zjenja ‘s ochtends haar laptop opsloeg keek zij tevreden. Het gaf haar, geloof ik, het gevoel dat zij dan wist waarvoor zij leefde.

Ik vroeg haar nooit waarom ze niet een foto van haar man op haar bureaublad zette, wederzijds is toch het mooist? Zij had door haar immigratie de gedurfde sprong naar de andere wereld gemaakt, en het was goed voor haar om haar wortels in het zicht te houden, troostte ik mezelf.

Maar er was iets anders. We wilden verhuizen en ik stelde Amsterdam West voor.

‘O nee, dat wil ik niet.’

‘Waarom dan niet?’

‘Dat wil ik niet. Die mensen die daar uit de metro stappen…’

‘Zijn bruin of moslim ja. Ben je een beetje racistisch?’

‘Ja ik ben een beetje racistisch. Het zijn tsjernozjopi [черножопый ‘zwartkonten’ – RvD] haha.’ Dat woord had ik in Nizjni Novgorod op een schutting gelezen, een scheldwoord tegen de mensen uit de Kaukasus.

Ik lachte, ja een beetje racistisch was ik vroeger als jongetje ook. Ik droomde dat de cowboys de Indianen wegjoegen of doodden.

Gaat wel over, hoopte ik.

TREFFEN DE SANCTIES RUSLAND?

Iets anders. Dezelfde oude vriend, de Slavist, schreef me over iets belangrijks.

Treffen de sancties tegen Rusland het Westen zelf meer dan Rusland?

Poetin pocht dat de Russische economie een patriottische ‘veerkracht’ toont, dat de economie ‘een succesvolle draai naar het Oosten’ maakt en dat alles wat door de sancties niet meer vanuit het Westen geïmporteerd wordt, snel vervangen zal worden door Russisch fabricaat, of ‘parallelle import’ uit bevriende landen. Net zoals de Sovjet-Unie, zal Rusland binnenkort weer zelfvoorzienend worden.

Sommige media in het Westen echoën deze geluiden uit het Kremlin.

Maar een accurate studie van de Yale School of Management, mij attent aangereikt door mijn alwetende vriend, prikt de opgeblazen ballon door. Het vertrek van ongeveer 1000 grote Westerse ondernemingen en de kracht van de sancties is wel degelijk een stok tussen de benen van de Russische economie.

OPGEPIMPTE STATISTIEKEN

Zjenja had mij al bij onze zondagse ontbijtgesprekken uitgelegd dat de opgepimpte statistieken van de sovjet-economie een van de belangrijkste oorzaken van de ineenstorting van de Sovjet-Unie waren. Ze had dat bij de SBER-bank ontdekt, toen zij daar zelf moest onderzoeken of de vrolijke statistieken over stijgende productie wel klopten. Steeds moest zij vaststellen dat de realiteit anders was en ook dat haar bevindingen vervolgens in een diepe lade verdwenen. Ook nu weer zijn in de Russische schijn-realiteit ook de statistieken weer schijn. En de onderworpen Russische media publiceren sinds de invasie in Oekraïne al helemaal geen neergaande lijnen in statistieken meer.

De Russische export heeft onherroepelijk aan betekenis verloren. Olie en gas zorgen voor het merendeel van het staatsinkomen en een tijdelijke prijsstijging kan niet verhullen dat het verlies aan inkomsten van de Europese markt een dreun is. 83 procent van de fossiele brandstoffen werd tot het begin van de invasie in Oekraïne naar Europa geëxporteerd en daarvan is niet veel meer over. Een snelle ommezwaai van de verloren export in de richting van China of India is niet mogelijk. Bijna het hele Russische gaspijplijnen netwerk is op Europa gericht.

En Poetin kan bij zijn nieuwe klanten in het Oosten bedelen of zij meer willen afnemen, maar de vrienden blijken minder liefdevol als hij hoopt. De prijs die zij betalen zijn een schim van de prijzen die Rusland in Europa rekenen kan. Uit China is de import de laatste tijd zelfs met de helft afgenomen.

‘KLIMAAT ALARMISME’

Er is een fundamentele reden voor de Russen om zich zorgen te maken voor de toekomst van hun economie. Zij hebben meer behoefte aan de mogelijkheden om hun producten te verkopen aan de wereld, dan de wereld behoefte heeft aan de Russische producten.

Asymmetrische interdependentie, noemen de Yale economen dit. De Europese afhankelijkheid van Russische energie is tijdelijk.

Terecht legt het rapport er de nadruk op dat de Europese overgang naar vernieuwbare, schone energie uit wind- en zonnekracht niet nagevolgd wordt in Rusland, dat zich buiten spel zet.

Terwijl de Europese politiek erop gericht is om in 2035 het merendeel van de energieproductie via zonnepanelen en windmolens te realiseren, is het Russische plan om in dat jaar slechts 11 procent op die manier voort te brengen. En zelfs dat is twijfelachtig: het was het plan van vóór de sancties. Sindsdien kan Rusland niet meer gebruik maken van import van Westerse technologie op dit gebied. In Rusland zelf is er geen industrie voor vernieuwbare energie.

Dit is alles in samenhang met de Russische filosofie dat dat het ‘klimaat alarmisme’ en de energietransitie manieren zijn om de basis van de Russische economie aan te tasten. Rusland verbreidt de fatale gedachte dat het goedkoper is om de schadelijke gevolgen van de klimaatverwarming te herstellen, dan een inspannende energietransitie -met opgeven van hun fossiele brandstoffen- te forceren.

PRODUCTIE KELDERDE

Het is een paranoïde en kortzichtige manier van denken, lijkt mij, waardoor ook de toekomst van de Russische economie er somber uitziet, zelfs als er geen oorlog en geen sancties meer zouden zijn.

Meer dan de helft van het Russisch staatsinkomen komt van olie en gas, en dat betekent ook dat de bazen rond olie en gas grote invloed hebben op de economische politiek van het land. De benauwende filosofie over klimaatverandering weerspiegelt de macht van de oligarchen van de olie- en gasbedrijven. De grote jongens daarvan doen alles om zoveel mogelijk van de enorme inkomsten naar zich toe te graaien om er paleizen voor zichzelf van te bouwen, in plaats van de inkomsten ten goede te laten komen aan de bevolking.

De productie van auto’s in Rusland kelderde de afgelopen tijd. Rolden er in januari dit jaar bijvoorbeeld nog 100.000 auto’s van de band, in mei waren dat er nog maar 27.000, dat is 73 procent minder! Vergelijkbaar zijn de verliezen bij de vliegtuigindustrie en in de Russische luchtvaart.

KOMT ER NOG EEN DERDE REVOLUTIE?

Het ziet er niet goed uit dus voor de Russische economie en zo is het ook verklaarbaar waarom men in Afrika op rooftocht is. Vanuit Afrika zijn er geen sancties tegen de Russische economie. Om de zieke Russische economie toch te voeden wordt nu de nieuwe imperialistische roverij georganiseerd, die inhoudt dat men via wapenverkoop en verlening van militaire diensten van de Wagnergroep de Afrikaanse landen van grondstoffen berooft. Het goud dat op deze manier uit Soedan komt, het hout uit Kongo; al deze grondstoffen worden onbelast Rusland binnengehaald of even onbelast verkocht. Maar is dat een duurzaam medicijn voor de ziekte van de Russische economie?

Wat Rusland nu in Afrika doet is in principe wat de westerse machten er vóór de dekolonisatie hebben gedaan. De westerse koloniale uitbuiting heeft een wereldwijde opstand uitgelokt en die zal ook tegen de Russische uitbuiting niet uitblijven.

En hoe zal de Russische bevolking reageren op de komende armoede als gevolg van verslechtering van de economie?

Russen staan bekend om hun hoge capaciteit om te lijden - ook een cultuurverschil met West-Europa. Maar toch, zijn er in de twintigste eeuw twee grote breuken in hun geschiedenis geweest, toen het lijden niet langer verdragen werd. Twee revoluties: tegen het tsarisme én tegen het communisme. Februari 1917, waarna er voor het eerst een democratische president kwam. Alexander Kerensky, voor een paar maanden maar, toch prachtig. En de tweede revolutie, 1979–- 1992, waarna er zelfs acht jaar een democratische president is geweest: Boris Jeltsin.

Komt er ooit nog een derde?

Mogelijk, maar dan moeten wel de sancties krachtig en eendrachtig worden voortgezet.

Ging dat beetje racisme van Zjenja over, overleefde ons huwelijk het? En ging stiefdochter Vera werkelijk naar haar FSB-agent in Archangelsk?

Wordt vervolgd!

FOTO: Dit is vanwege privacybescherming niet Vera, maar zij lijkt op haar. Vera is nóg iets mooier.