Poetins recept

Zwarte Zjenja en ik maakten een vliegende start door samen mijn huis in de Amsterdamse Pijp te verbouwen.

Zij was erg handig met timmeren, handiger dan ik, want ik had veel wat ik in mijn jaren als boer had geleerd weer vergeten. Voor het herstellen van een verrot kozijn draaide zij haar hand niet om. ’Daj mi otvrtku’ zei ze vanaf de houten keukentrap, ‘geef me de schroevendraaier.’ Alle onvergetelijke Russische woorden voor gereedschap leerde ik in die dagen. ‘Plotnica’ was zij, timmervrouw en ik genoot van haar zoals zij daar met schroevendraaier en nijptang met haar handen in de lucht op het keukentrapje balanceerde.

O ja, tsaar Peter de Grote sprak evenals mijn nieuwe vrouw behalve Russisch Nederlands als enige buitenlandse taal en ook hij had hier als -anonieme- timmerman geleefd.

Zij had aanleg voor techniek. Tot mijn verbazing kon zij uit haar hoofd verschillende modellen van de tanks tekenen die de Sovjet-Unie destijds aan de overwinning op Duitsland geholpen hadden. De lichte, beweeglijke T-34 met zijn ranke kanon had haar voorkeur, de logge Duitse Tiger was daar kansloos tegen. Prachtig, dat zij dit zomaar kon.

Het was augustus 2008. Ineens was er de oorlog van haar land tegen Georgië.

‘Als mijn kinderen er niet zouden wonen hoefde ik nooit meer terug naar Rusland’, zei ze. Ik merkte vaker dat ik eigenlijk meer belangstelling had voor de Russische politiek en het verleden van het mysterieuze land dan zij. Begrijpelijk, zij spande zich in voor de examens van de cursussen Nederlands voor buitenlanders, die nodig waren voor het verkrijgen van een werkvergunning en paspoort. Dat lukte haar.

De oorlog tegen Georgië was, na Poetins oorlog tegen Tsjetsjenië, zijn tweede en achteraf begrijp ik die oorlog nu veel beter dan toen. Dat komt door de oorlog tegen Oekraïne. Ik herken de schaakzetten die Poetin nu doet, het is in veel opzichten een herhaling van wat hij toen tegen Georgië geflikt heeft. Daarom is een analyse van zijn gedrag in die oorlog behulpzaam om de huidige oorlog te begrijpen en ook het vervolg te voorspellen.

POETINS RECEPT

Poetin kiest steeds hetzelfde oorlogspad als hij een aangrenzende, voormalige Sovjet- republiek onder zijn heerschappij wil brengen.

Het volgende oorlogstestament heeft hij, vermoed ik, klaarliggen voor zijn favoriete opvolger mocht hemzelf (er zijn geruchten over kanker) iets overkomen:

1. Kijk waar zich in de nabijheid van de Russische grens etnische conflicten afspelen;

2. Beschuldig dat land van onderdrukking en werp je op als beschermer van etnische minderheden;

3. Stuur soldaten naar dit gebied maar ontken dat die er zijn en doe hetzelfde voor je geheime dienst. Laat hen het conflict oppoken;

4. Als de regering van dit land probeert in te grijpen, maak dan bekend dat die regering genocide pleegt;

5. Zorg dat mensen van de ‘onderdrukte’ minderheid graag Russische paspoorten aanvaarden en geef ze die ruimhartig;

6. Raad de actievoerders van de minderheid aan zelfstandigheid voor hun gebied uit te roepen en daarbij Russische hulp te vragen.

7. Noem dan de aanwezige Russische soldaten VREDESTROEPEN als andere landen zich ermee bemoeien sluit dan een Verdrag en beloof spoedige terugtrekking van de vredestroepen uit dat land als aan voorwaarden voor regionale autonomie wordt voldaan;

8. Trek de troepen echter niet terug maar zorg ervoor dat de etnische minderheid nu de zelfstandigheid uitroept, erken die zelfstandigheid en zeg vervolgens aan het buitenland dat de troepen zich niet meer in het land bevinden omdat de omstreden regio nu niet meer tot dat land behoort;

9. Als de regering van dat land probeert om gewapenderhand de situatie weer meester te worden, zeg dan dat je gedwongen bent om de inmiddels zelfstandige regio militair te beschermen om de mensenrechten van de Russen ter plaatse (je hebt ze inmiddels gerussificeerd door paspoortisatie);

10. Als het buitenland zich er verder mee bemoeit, sluit dan een nieuw verdrag, dat je vervolgens ook niet naleeft.

OORLOG TEGEN GEORGIË

Op 8 augustus werden Zjenja en ik uit ons getimmer gestoord door slecht nieuws. Oorlog!

Er was een maandenlang voorspel aan ons voorbijgegaan, zowel in het Kaukasische Zuid-Ossetië, deel van Georgië, als in Abchazië, langs de oostkust van de Zwarte Zee, eveneens Georgïë. Zjenja belde ongerust haar kinderen in Rusland, die haar zorgen vrolijk wegwuifden.

Poetin was toen even premier, onder zijn marionet-president Medvedev. En hij was bij nummer 4 van zijn schema. Hij beschuldigde Georgië, net zoals nu Oekraïne,van genocide; volgens Poetin werden mensen in Zuid-Ossetië massaal vermoord. Zonder enig bewijs, ook toen. Meer dan gevechten in de dorpen was er niet.

Wel had de Georgische regeringsleider Saakashvilli met zijn kleine leger geprobeerd in de Zuid-Osseetse hoofdstad Tsinvali de orde te herstellen. Rusland verplaatste ‘vredestroepen’ over de grens en trok met tanks en kanonnen naar Zuid-Ossetië, Georgië in, zoals zijn troepen als groene mannetjes later de Donbas en de Krim gingen veroveren. Ze deelden Russische paspoorten uit aan elke uitgestoken hand (conform stap 4 en 5).

‘Weet je wat’ stelde ik voor aan Zjenja, ‘ik ga naar Zuid-Ossetië, dan krijg ik binnen een paar dagen een Russisch paspoort!’ Ik wilde graag zo’n paspoort, omdat reizen naar Rusland altijd een dure papierwinkel was, maar er was geen kijk op, ondanks dat mijn eigen, aangetrouwde familie daar woonde. Zij lachte afwerend.

ERKENNING ZELFSTANDIGHEID, STAP 6

Zuid-Ossetië en Abchazië riepen in koor hun zelfstandigheid uit (stap 6). De Georgische regering vocht terug en dat gebruikte de gepaspoortiseerde ‘Russen’ als voorwendsel om hun troepen verder Georgië binnen te laten dringen, ook vanaf Abchazië , tot dichtbij hoofdstad Tbilisi. Poetin ging wel in op het aanbod van EU-voorzitter Sarkozy om te bemiddelen en op 12 augustus was er een bestand (stap 7).

Afgesproken werd dat de Russische troepen zich terug zouden trekken uit de bezette gebieden en dat Rusland een veiligheidszone mocht houden tot er internationale waarnemers waren. Bij de nadere uitwerking van 8 september werd afgesproken dat vanaf 1 oktober EU-waarnemers in de bufferzone in actie zouden komen. Rusland moest zich uiterlijk 10 oktober uit de bufferzones terugtrekken en de troepen verplaatsen naar hun pre-conflict posities.

Sindsdien houdt Rusland zich niet aan deze afspraken (stap

.

Medvedev en Poetin haalden dezelfde truc uit als met de erkenning van de pseudo-republiekjes Donjetzk en Loehansk aan de vooravond van de huidige oorlog in Oekraïne. Om zich te ontdoen van de afspraken erkenden zij de aanspraken van Zuid-Ossetië en Abchazië op zelfstandigheid. En heel toevallig vroegen Zuid-Ossetië en Abchazië om Russische militaire hulp, waarna Rusland met een humanitaire grijns militaire bases inrichtte op beide grondgebieden (nog steeds Georgië en behalve door Rusland nog door geen enkel land erkend).

Toen wij onze badkamer betegelden werd op de dag na het akkoord duidelijk dat de Russen zich, ondanks toezeggingen, nog niet uit Georgië hadden teruggetrokken. Ook mochten de internationale waarnemers er van de Russen niet in.

Ondanks ontkenningen in de Russische media versterkten de Russische troepen hun posities in Georgië. Onze Jaap de Hoop Scheffer, secretaris-generaal van de NAVO, eiste dat Rusland alle punten van het door beide landen ondertekende akkoord na zou komen. Volgens de Russische minister Lavrov steunde de NAVO het ‘criminele regime in Tbilisi’. Hij zei de troepen terug te willen trekken als de Georgische troepen zich koest hielden.

HET WESTEN TREUZELT

Georgië noemde het natuurlijk annexatie, president Saakasjvili waarschuwde het Westen voor Rusland, de agressor. Volgens George W. Bush was de erkenning in strijd met het eerder gesloten vredesakkoord.

De Russische vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties verklaarde in de avond van 21 augustus plechtig dat Rusland zich vrijdagnacht 22 augustus 2008 zou terugtrekken naar zijn bufferzone rond Zuid-Ossetië.

Zaterdag 23 augustus demonstreerden duizenden Georgiërs in de havenstad Poti en elders tegen de Russische troepen. Volgens de Russen hadden zij zich in overeenstemming met een akkoord uit Georgië teruggetrokken en vormde het Russische leger slechts ‘bufferzones’ rond Zuid-Ossetië en Abchazië. Poti ligt niet in een bufferzone, toch vertrok het Russische leger daar niet.

Lavrov bestreed dat Rusland onbetrouwbaar zou zijn, wie kon dat denken!

Poetin meende geheel in zijn stijl dat Amerika het conflict had veroorzaakt om presidentskandidaat McCain in de kaart te spelen. Lavrov legde nogmaals de verantwoordelijkheid bij Georgië en zei dat Rusland wel ‘moest’ reageren op de Georgische agressie om Russische burgers in Zuid-Ossetië te beschermen. Volgens de Rus had zijn land geen andere keuze (stap 9). Precies zoals Poetin het zei over de ‘speciale operatie’ in Oekraïne, hij had ‘geen keus’.

Wij kregen weer te horen dat de Russen de onafhankelijkheid van Zuid-Ossetië en Abchazië erkenden en dat zij die dus niet meer als onderdeel van Georgië zagen. EU-buitenlandcoördinator Solana pruttelde boos dat de waarnemers overal in Georgië, inclusief Zuid-Ossetië en Abchazië, hun werk moesten kunnen doen. Vergeefs.

‘NAVO OMSINGELING’

Poetin toeterde dat Rusland in 2009 zijn defensiebudget met 27 procent zou verhogen, vanwege de omsingeling door de NAVO, ook toen de smoes. Die heeft hij definitief ontmaskerd nu het Kremlinmonster de toetreding van Finland en Zweden ‘geen probleem’ heeft genoemd.

Waarom zou de toetreding van Oekraïne tot de NAVO wel onderdeel van de ‘omsingeling door de NATO’ zijn en de toetreding van Finland, die een 1300 kilometer gemeenschappelijke grens met Rusland heeft, niet? De Hoop Scheffer meende onlangs dat de NAVO-uitbreiding naar het oosten Rusland kortzichtig in het nauw gedreven had, maar hopelijk is het hem nu duidelijk dat het Westen juist te slap is opgetreden en dat de angst voor NAVO omsingeling een Russisch voorwendsel is voor de eigen autonome veroveringszucht.

GEMISTE KANS

Europa treuzelde na de verovering van belangrijke delen van Georgië. Merkel slijmde tegen Poetin dat hij fouten gemaakt had, maar ook dat hij dingen goed gedaan had.

De rampzalige George W. Bush, met zijn oerstomme oorlog in Irak, wilde Georgië en Oekraïne in de NAVO en hij had bij uitzondering gelijk ook. Ook zulke mensen kunnen wel eens gelijk hebben. Maar omdat Duitsland en Frankrijk dwarslagen, bleven die landen buiten de NAVO en Zjenja en ik begrepen het toen nog ook.

We hadden nog hoop dat het goed zou komen met Rusland. ‘Heeft Saakasjvili, die wildebras, niet te ruw aangevallen?’, vroeg ik suf, terwijl ik haar op het trapleer de schroevendraaier aanreikte.

De aanvraag van beide ex-Sovjetlanden bleef haperen, met als reden dat de situatie er niet stabiel was. Dit was precies wat het Kremlin beoogd had.

Poetin had gebluft en goed gegokt, evenals zes jaar later na de inname van de Krim en de Donbas. Europa vond knarsetandend, dat het belangrijker was de samenwerking met Rusland voort te zetten, waarbij verlekkerd gedacht werd aan de o zo betrouwbare energieleveranties door Rusland.

Het was van de Europese leiders een historische gemiste kans. Die veel ellende had kunnen voorkomen.

De Russische troepen trokken niet terug, tegen de afspraak. Ze moeten er nog steeds weg.

FOPVERDRAG

We kunnen er donder opzeggen dat Poetin ook nu, als hij vindt dat hij voorlopig genoeg veroverd heeft, met een voorstel voor een afspraak komt. Oekraïne weet dan wel hoe laat het is en zou er goed aan doen het niet serieus te nemen.

Maar het Westen, vooral Duitsland, zal in de verleiding komen om in zo’n fopverdrag te trappen.

‘Weet je waarom jij geen Russisch paspoort krijgt?’, vroeg Zjenja me met de hamer in de hand vanaf het trapje. ‘In Rusland is de burger er voor de staat en niet andersom.’

Zij haalde de spijker tussen haar lippen vandaan en sloeg hem op de kop.

Hoe zat het eigenlijk met de akkoorden over Oekraïne en de afspraken over de overgave van de Oekraïense atoombommen aan Rusland?

Wordt vervolgd!

Foto: Michail Saakasvilli en zijn Nederlandse vrouw Sandra Roelofs. Saakashvilli was van 2005 tot 2013 president van Georgië