Wanhoop en boosheid

Ik voel me vandaag verlost uit mijn gevoel van eenzaamheid als activist voor de verdediging van Oekraïne. Ik zag Iryna terug, die ik 7 jaar niet meer had gezien sinds wij onze laatste protestdemonstratie hadden georganiseerd, tegen de Russische aanval op Oekraïne.

Een kleine Oekraïens-Nederlandse vrouw uit Odessa; zij wil liever niet dat ik haar naam noem en daarom heet zij hier Iryna. De allereerste die in Amsterdam actievoerde tegen Poetin en voor Nederlandse hulp aan Oekraïne, met haar bijna onopgemerkte hongerstaking op de Dam.

Iryna is in Odessa geboren en zij heeft haar stad verdedigd tegen de Russen die ook in 2014 een poging deden om deze voormalige ‘Heldenstad van de Sovjet-Unie’ in handen te krijgen, gelijk met de bezetting van de Krim en de Donbas. Dat is een episode die in Nederland onbekend is gebleven.

Zoals de Krim bezet werd door ‘groene mannetjes’ en een deel van de Donbas door ‘pro-Russische separatisten’, zo wilde Poetin die grote havenstad aan de Zwarte Zee via ‘voetbalsupporters’ en ‘toeristen’ pakken. Poetins agenten werden met bussen en per trein naar Odessa aangevoerd, zelfs met helikopters, en daarna trokken ze op naar inwoners die uit protest tegen de Majdan-revolutie een tentenkamp in de stad hadden opgeslagen. Onderweg kwamen ze in gevecht met de proMajdanners.

Iryna was een van hen.

En ondanks de bescherming die de Russen kregen van het corrupte hoofd van de politie van Odessa legden zij het af tegen de pro-Majdanners, onder wie Iryna. Zij was een van degenen die de Russische invasie met blote handen tegenhield.

EUROPESE LEIDERS BANG

Iryna is na onze laatste ontmoeting jaren in Odessa en Kyiv terug geweest om het Oekraïens verzet te steunen en ook nu doet zij dat hier weer volop vanuit haar Amsterdamse huisje.

Haar boosheid troost me. Ze is zo boos op het nalatige Europa. Zó spinnijdig. ‘Waarom heeft Europa ons niet veel eerder de wapens gegeven om Rusland op een afstand te houden? Waarom staan ze toe dat wij bevriezen? Van de dertig Oekraïense militairen die ik ken zijn er twintig gestorven. Wij hebben gewoon niet meer genoeg mannen. Als deze oorlog stopt zal Europa ter verantwoording worden geroepen, met processen! Merkel, zij is door haar gekluns met Poetin de moeder van deze oorlog.’

Ik zit erbij als een brave West-Europese intellectueel.

‘Weet je, De Europese leiders zijn bang dat Oekraïne deze oorlog wint. Want als Oekraïne wint dan wordt het het sterkste land van de Europese Unie en dat willen ze niet. Maar ondertussen worden onze kinderen vermoord en verkracht. Onze jongens zeggen dat als ze ons de goede wapens geven de oorlog in drie weken is gewonnen. Drie weken! Maar ze vertikken het die wapens te geven. Waarom? Ze hebben angst.’

Ondertussen tovert zij uit haar laptop een YouTube-kanaal met een Oekraïense militair die het laatste nieuws over de slag bij Bachmoet geeft: zware verliezen aan beide kanten. Dat stemt ons bezorgd, vaak is dat een uitdrukking waarmee nieuws over terugtocht wordt vermeden.

INZICHT

Ik durf haar niet goed te onderbreken en haar woordenstroom te nuanceren omdat haar woede zo oprecht en ook weldadig is. In de grond heeft zij gelijk dat Europa Rusland zijn gang heeft laten gaan.

Ik heb ook ontzag voor haar inzicht, omdat zij al voor de verkiezing van Zelenski tot president tegen mij gezegd had dat hij veel beter was dan zijn voorganger Porasjenko, ondanks dat Zelenski op dat moment nog campagne voerde met het plan om snel vrede met Poetin te sluiten, wat ik naïef vond. Dat was het ook, maar Iryna heeft meer dan gelijk gekregen met de voorspelling dat hij een uitstekende, standvastige, integere leider zou zijn.

Als ik mijn jas aandoe hoor ik dat Odessa, Iryna’s stad, zonder stroom zit, door raketaanvallen van diezelfde Russen die de stad nog altijd veroveren willen.

MERKEL

Thuisgekomen lees ik in ‘Der Zeit’ (van 7 december) dat Merkel zich verontschuldigt door te zeggen dat de toegeeflijke akkoorden van Minsk bedoeld waren om Oekraïne meer tijd te geven voor de opbouw van haar verdediging. Maar waarom, protesteer ik, heeft Duitsland die tijd dan niet benut om onder leiding van diezelfde Merkel Oekraïne voldoende te bewapenen? Zodat Rusland afgeschrokken zou worden? Nee, dat deed Duitsland niet. Omdat haar regering vreesde daarmee de verhouding met Poetin te verslechteren. Liever gokte Merkel erop dat door meer gas af te nemen van Rusland Poetin zich wel koest zou houden. Illusie!

Dat zou Merkel nu wel openlijk mogen toegeven en dat niet alleen, ze zou de nieuwe Duitse regering moeten aansporen alsnog onverwijld de allerbeste wapens te leveren aan Oekraïne.

ZABOESJKO

Wat ik ook lees, is een interview met de Oekraïense filosofe Oksana Zaboesjko. Een ingelezen Fb-vriend heeft het mij gestuurd. Zij zegt dat West-Europa nooit begrepen heeft dat in Oost-Europa de Koude oorlog na de val van de Sovjet-Unie niet voorbij was. Rusland is in de ‘voormalige Sovjetrepubliek Oekraïne’ steeds blijven stoken. Het heeft daar overal ondermijnende agenten en infiltranten in Oekraïense ministeries en media gehad om de Oekraïense politiek in de richting van moedertje Rusland te sturen.

West-Europa heeft dat genegeerd, interesseerde zich ook niet van wie eigenlijk die door Rusland onderworpen landen waren. Het is, zegt Zaboesjka terecht, zeer laatdunkend om een land ‘ex-sovjet republiek’ te noemen. Alsof je het land alleen maar kunt herkennen aan zijn voormalige bezetter. Dit treft mij. Stel je voor dat Nederland het ‘voormalig Spaanse koninkrijk’ genoemd zou worden!

Zaboesjko uit haar verwondering dat Nederland aanvankelijk zo tam reageerde tegen Rusland, toen dit land de MH17 neerschoot. Jullie begrepen niet dat Rusland in oorlog was met jullie. ’Het was een aanval van een terroristische staat op Nederlandse burgers. Waar was jullie collectieve woede jegens Rusland? Er kwam nauwelijks reactie, buiten enkele familieleden die af en toe naar de Russische ambassade kwamen om te protesteren. Daar waren en zijn wij in Oekraïne erg verbaasd over. Het lijkt wel alsof jullie nog steeds niet willen zien dat Rusland ook in oorlog is met jullie.’ Volkskrant 10/12/22

MICROFOON DICHTGEDRAAID

De woede en verbijstering van wakkere Oekraïners tegenover West-Europa kan ik goed begrijpen. Ik schreef na het neerschieten van de MH17 dat de Oekraïense strijd tegen Rusland nu ook onze strijd was. Ik kon dat besef opbrengen omdat ik me door mijn huwelijk al tien jaar lang intensief verdiept had in de Russische geschiedenis en in Poetins politiek. Maar allen die niet dat proces doorgemaakt hadden waren nog altijd in de roes van ‘het einde van de geschiedenis’, zoals het werd genoemd door de Japanner Francis Fukuyama. De Muur was gevallen en de Koude Oorlog was voorbij, Die illusie wilde men zich niet laten afnemen. Ik kreeg vrijwel geen reacties op mijn stelling dat de Oekraïense strijd onze strijd was en toen zij, in diezelfde dagen, op een prominente literaire bijeenkomst in Duitsland Poetin met Hitler vergeleek werd haar microfoon dicht gedraaid.

Ik zou dit allemaal niet in herinnering brengen als ik niet het gevoel had dat dat velen hier nog steeds menen dat we hier slechts een gas-probleem hebben. Nee, dat hebben we niet, we zijn in oorlog - en de gestegen gasprijs is een bijkomstigheid die van de oorlog een gevolg is.

De steun voor wapenleveranties aan Oekraïne neemt in Europa af en überhaupt de betrokkenheid. Oekraïne is nog steeds niet echt ‘onze strijd’. De resultaten van enquêtes bevestigen mijn gevoel.

CORRIDOR

Dit brengt mijn strijdvriendin Iryna tot radicale uitspraken. ‘Weet je wat Oekraïne gaat doen als het Oekraïense leger straks uitgeput raakt?’ waarschuwt zij vertwijfeld. ‘Het gaat een corridor vormen, waardoor het Russische leger naar het Westen kan oprukken. Want het gaat hen niet om Oekraïne, het gaat hen om Europa. En dan zullen jullie wel moeten vechten met de beste wapens die jullie hebben!’

Zij bedoelt niet dat Oekraïne dit nu werkelijk gaat doen, maar dat zo’n doorgaansroute voor het Russische leger volgens haar de enige manier zou zijn om Europa met de werkelijkheid te confronteren. Want ik voel wanhoop in haar stem. Te veel goede mensen om haar heen zijn gedood, verwond en oververmoeid. Misschien zij zelf ook wel, maar zij werkt door, sommige mensen zijn moe maar tegelijk onvermoeibaar. Ze is vooral actief voor haar YouTube-kanaal, waarmee zij zich tot Russische belangstellenden richt.

VERJAARDAG

Nu bereid ik in Amsterdam mijn verjaardag voor, mijn tachtigste. Sinds mijn zeventigste verjaardag heb ik dat niet meer gedaan. Ik heb me altijd verzet tegen het idee dat wanneer je ouder wordt je met ‘pensioen’ moet gaan, niet meer werken. Volgens mij is het leven een eindeloze strijd en moet je juist in de finale tonen wat je waard bent. Toen ik zeventig werd heb ik, toen nog met Zjenja, mijn gasten gezegd dat me dit een fluwelen gevoel gaf. Welk gevoel zal me mijn tachtigste verjaardag geven? Ik weet het niet, maar wel dat ik dan een aankondiging ga doen over het komende avontuur in mijn reeks.

Het cadeau-advies dat ik op mijn uitnodiging aan de gasten gegeven heb is dat zij een bedrag kunnen storten, dat ik dan weer door kan geven aan een organisatie die verwarmingsspullen en medische artikelen naar Oekraïne brengt. ‘On my way Ukrain’ is zo’n stichting, die al sinds het begin van de oorlog een actief en betrouwbaar netwerk voor hulpverlening heeft opgebouwd. Saskia Beugel is een van de mensen die daarvoor vanuit Amsterdam naar Polen heen en weer heeft gereden. Terug met vluchtelingen, heen met hulpgoederen. Dat is wat we doen kunnen.

Wanneer wordt de Oekraïense strijd dan wel onze strijd?

Wordt vervolgd!

FOTO: De Oekraïense Oksana Zaboesjko (1960) is filosofe, schrijfster en dichteres. Haar eerste roman ‘Fieldwork in Ukrainian Seks’ was een bestseller. Men draaide haar microfoon dicht toen zij enkele jaren geleden in Duitsland Poetin vergeleek met Hitler.