Een nieuw begin

Goedroen en ik liepen hand in hand door de geschiedenis, in Weimar. Tegen het einde van de eerste Wereldoorlog deinsden in hun smerige uniformen gehulde Duitse soldaten terug, van loopgraaf naar loopgraaf, Goedroen wist het nog van de verhalen van haar opa. Terwijl hun Kaiser het benauwd kreeg en vanuit zijn hoofdkwartier in de Ardennen de benen nam, door het hek dat Nederland van de wereldrotzooi afschermde.

Ja, in Weimar maakten mijn nieuwe vriendin en ik die tijdreis. Want wat volgde er destijds in de stad van onze kennismaking?

In Berlijn was in november 1918 de republiek uitgeroepen en op 19 januari 1919 werden er in Duitsland door het hele volk verkiezingen gehouden voor de Duitse Nationalversammlung. Die volksvertegenwoordiging kwam bijeen in het door Goethe gestichte theater in het Weimar van Goedroen en mij.

Nu zaten zij en ik op een bankje tegenover dat gebouw dat het allemaal heeft mogen beleven. Voor ons zagen we een bronzen beeld van twee mannen die profetisch naar de hemel loerden. De ene, Johan Wolfgang von Goethe, legt de hand op de schouder van zijn vriend Friedrich Schiller, de dichter van het Europees volkslied, de ‘Ode an die Freude’. Voor het eerst werd er een menselijke emotie aangesproken met jou en jij. Goedroen kent het uit haar hoofd, heeft het in koren gezongen. Iedereen, miljoenen, moeten opgaan in die kostbare emotie: blijdschap. ‘Seid umschlungen Millionen.’

VROUWENKIESRECHT

Goedroen legde haar hand op mijn schouder, net zoals Goethe dat bij Schiller deed. ‘Laten we vanavond naar de opera gaan!’

‘Doen we!’ Ik sprong op. ’Maar weet je waarom dit Deutsches National Theater zo uniek is? Hier, in die tempel voor de kunsten, was de eerste democratische grondwet aangenomen. De kroon op de Duitse revolutie. Artikel 1 zegt het al: ‘Das Deutsche Reich ist eine Republik. Alle Staatsgewalt geht vom Volke aus.’ Dat hield in dat voor het eerst in de geschiedenis iedereen, dus ook de vrouw, stemrecht kreeg, niet alleen het recht om anderen als afgevaardigden in het parlement te stemmen maar ook om zichzelf kandidaat te stellen en om gekozen te worden. Actief en passief kiesrecht. In Nederland kregen vrouwen pas aan het eind van datzelfde jaar 1919 het actief kiesrecht.’

‘Zie je op wat voor plek we hier zitten!’

Het was hier in het kleine in Weimar gebeurd en niet in Berlijn of München. In die twee hoofdsteden werd hard geknokt op straat. In Berlijn de linkse Spartakisten tegen de voorlopers van de nazi’s, in München de revolutionairen van de Radenrepubliek tegen types zoals de jonge Himmler. Ergens, op een rustige plek moest de nieuwe constitutie door de nieuwe volksvertegenwoordiging worden gemaakt. En worden aangenomen, zonder geschreeuw en getier van de straat.

IN DE OPERA

‘Ze hadden ook aan Bayreuth gedacht’ zei Goedroen. Ja, maar dat was te veel in de greep van de Wagner clan en daar had de grootste partij, de SPD van de sociaaldemocraten begrijpelijkerwijs geen zin in.

‘Wat een goede plek hebben wij gekozen om samen te beginnen,’ zei ik, ‘hier hebben ze Duitsland heropgericht als vredelievend en democratisch land.’

Ik was door het dolle heen en Goedroen had me de weg gewezen in dit land. Zij citeerde uit Schillers Ode aan de Freude, die had zij al op school geleerd. ’Freude, schöner Götterfunken, Töchter aus Elysium’ declameerde ze met gymnastische armbewegingen. Ze vond het wel een beetje hoogdravend eigenlijk. En dat bleek ook wel, uit het vervolg van de Weimar Republiek, maar dat later.

En ‘s avonds, in de pauze van de opera, stonden we op het balkon van het theater. Zij las me van haar mobieltje tong struikelend de Nederlandse vertaling voor van de eerste regels van Schillers Ode aan de Vreugde:

Vreugde, schitterende godenvonk,

dochter uit Elysium!

Wij betreden met vurige hartstocht,

hemels wezen, jouw heiligdom!

‘Hoor je hoe pathetisch?’ vroeg Goedroen, in haar witte operajapon die ze had meegebracht uit Wacholder. ‘Ja, maar wel schitterend, die tekst draait nu in een satelliet om de aarde.’

‘Wat is Elysium ook weer?’

‘Dat weet je toch, de onderaardse verblijfplaats van de geesten van de gelukzaligen.’

De regen spatte vrolijk om ons heen, we hadden er geen last van en knepen elkaar in de wangen.

Ik voelde het nieuwe begin. Toen voor Europa en de democratie, nu voor Goedroen en mij.

Weinig konden Goedroen en ik op dat moment bevroeden wat ons allemaal nog te wachten stond.

DE GROOTSTE BEKKEN

Nu hebben ultranationalisten in Rusland een slag gewonnen. Poetin heeft ‘Armageddon-generaal’ Soerovikin het bevel over zijn strijdkrachten gegeven, nou ja, opperbevelhebber blijft de Slang zelf. Die twee hebben dan ook de lukrake bombardementen op Oekraïense flats en kinderspeelplaatsen op hun raadselachtige geweten.

Ramzan Kadyrov, de Tsjetsjeense fanaticus, is zeer tevreden over zijn eigen aanstelling tot kolonel-generaal en ook over Soerovikins aanstelling tot hoogste generaal. ‘Ik kan met absolute zekerheid zeggen dat hij een echte generaal en strijder is, een ervaren, wilskrachtige en vooruitziende bevelhebber, voor wie de begrippen patriottisme, eer en waardigheid altijd op de eerste plaats komen’ schreef de Tsjetsjeense dictator Ramzan Kadyrov op Telegram over Soerovikin.

Over Jevgeni Prigozjin, ‘Poetins chef’ en eigenaar van huurlingenleger Wagner en een van de grootste boeven van het land, schreef ik al een hele aflevering (nummer 38). Deze ongelooflijke figuur prijst de generaal als ‘de meest competente commandant in het Russische leger’. Prigozjins commentaar op de aanstelling stond op Vkontakte (het Russische Facebook) van zijn cateringbedrijf Concord. Prigozjin en Kadyrov, de grootste bekken van de ultra’s, hebben hun zin.

Over het duo Prigozjin en Kadyrov, de twee nieuwe helden, zullen we de komende tijd meer horen. Prigozjin wappert met zijn nieuwe titels ‘Held van Rusland’ en ‘Held van de volksrepublieken Donetsk en Loegansk.’ Zijn Wagnertroepen boeken meer succes dan de reguliere troepen van minister Sjoigu. En het is duidelijk dat de twee nieuwe helden het liefst de plaats van de officiële militaire leiding, defensieminster Sjoigu en oppergeneraal Gerassimow, willen overnemen. Zodat ze zelf het door hen gehoopte atoombombevel van Poetin tot uitvoering kunnen brengen. Als het nieuwe begin voor een kamikaze-leger.

ONDERHANDELINGEN?

Het gekke is dat dat de heren rond de Slang tegelijk met de terreurbombardementen nu en dan hinten op onderhandelingen. Lavrov, de minister van buitenlandse zaken was het eens met zijn Turkse collega dat er onderhandeld moet worden. Dat zou dan, volgens hem, een gesprek moeten worden tussen Poetin en Biden. Dat past in de laatste Russische propagandavoorstelling, dat deze oorlog eigenlijk een oorlog is tegen het agressieve Westen, waarbij Oekraïne wordt weggezet als marionet van de Amerikanen.

Biden zou een grote fout maken als hij daarop in zou gaan, omdat hij daarmee Poetin zou bevestigen in het beeld dat de wereld verdeeld is in invloedssferen van twee of drie superpowers. De dictator zelf heeft in zijn feestrede over de annexatie van de vier Oekraïense regio’s, tussen zijn dreigementen met atoomgeweld door, ‘onderhandelingen’ aangeboden. In zijn herhaalde gesprekken met Erdogan vormen onderhandelingen ook een vast punt.

De Slang beseft volgens mij dat hij dringend een adempauze in de oorlog nodig heeft, om zijn nieuwe rekruten op te leiden, om zijn wapenvoorraden en de logistieke verbindingen weer op peil te brengen. Door de waanzinnige bombardementen hoopt hij Oekraïne en het Westen zo te imponeren dat zij een onderhandelingsaanbod en een staakt het vuren gretig zullen aanvaarden.

STEUN AAN WAPENINDUSTRIE

Wat me opvalt is dat de Slang met zijn ‘onderhandelingen’ niet alleen bij uiterst rechtse Europeanen, maar ook bij pacifisten een willig oor vindt. ‘Jij steunt de wapenindustrie!’, beet een pacifiste mij toe. Ik antwoordde dat Oekraïne beter niet kan onderhandelen met Poetin en dat Duitsland wel degelijk Leopard-tanks aan Oekraïne moet geven om sneller met het bevrijdingsoffensief op te schieten. Zij vond dat immoreel van mij, zeker omdat ik me heel vaak kritisch heb uitgesproken over de leveranciers van wapentuig.

‘Heb je je geweten verloren?’ vroeg zij. Mijn antwoord is dat ik nu inderdaad graag díe wapenfabrieken steun, die via het Westen die wapens leveren die Oekraïne nodig heeft om deze oorlog te winnen. Ja, ik ben veranderd en het was even wennen, maar ik voel me er goed bij omdat ik op die manier solidair ben met een democratische staat die niet onderworpen wil worden aan de brute veroveringsdrang van een hapgrage buurstaat. En omdat ik vind dat de wereld beschermd moet worden tegen tirannen. Maar dat ik faliekant tegen wapenindustrieën ben die wapens aan dictators leveren. Dus tegen de Russische, Chinese en Iraanse wapenindustrie, om er een paar te noemen.

DOORBIJTEN EN EVEN SLIKKEN

Het is waar dat de westerse wapenindustrieën graag aan iedere klant, zonder onderscheid, willen leveren.

Daar moeten regeringen van democratische staten dus een stokje voor steken en streng toezicht houden bij het geven van exportvergunningen voor wapens. Dat doen de westerse regeringen niet genoeg. De Duitse regering staat nu bijvoorbeeld wel wapenleveranties toe aan Saoedi-Arabië, ondanks dat in haar programma staat dat geen wapens geleverd mogen worden aan landen die in een oorlog verwikkeld zijn (zoals in Jemen). Ik vind dit verkeerd, ook al weet ik dat de Duitse regering meent daar niet onderuit te kunnen vanwege haar belang om vanuit Saoedi-Arabië aan olie en gas te komen.

Ik voel me gewetensvol als ik zeg dat Oekraïne beter kan doorvechten dan op een bedrieglijk vredesvoorstel in te gaan. Van Poetin, de man van wie we weten dat voor hem vrede alleen dient om er even later des te harder op los te gaan.

Doorbijten moeten we en de pacifisten onder ons moeten even slikken.

Net als toen op 6 juni 1944 de geallieerden de stranden van Normandië bestormden, met machinegeweren en granaten in de hand. Ze kwamen om de grootste oorlogsstoker van die tijd uit te schakelen en zo, hoop ik, bestormen nu de Oekraïense troepen de Russische bezetters zodat zij de ergste oorlogsstoker van onze tijd ten val helpen brengen.

En dan maar hopen dat Friedrich Schiller alsnog gelijk krijgt: Alle Menschen werden Brüder.

Lukt mijn Duitse leven en zetten de Russische ultra’s de ‘gewone’ beroepsmilitairen opzij?

Wordt vervolgd!

FOTO: De dichtervrienden Goethe (1749 –1832) en Schiller (1759 –1805), gecreëerd door Ernst Rietschel, op de Theaterplatz in Weimar. Kopieën van het monument staan in Cleveland, Milwaukee, San Francisco en in Shanghai. Erachter het National Theater waar de meest democratische grondwet in de geschiedenis is aangenomen.