Geen Hiroshima in Oekraïne!

Tweede deel

‘De wereld geen Hiroshima!’ Deze woorden op een van de eerste pamfletten die wij 61 jaar geleden in Den Haag verspreidden, zijn door Poetins aankondiging van referenda en gedeeltelijke mobilisatie nu weer pijnlijk actueel. Wij zaten in de laatste klas van het Montessori Lyceum in Den Haag toen wij waarschuwden tegen een grootschalige herhaling van de Hiroshima-bom van 6 augustus 1945 en de bom op Nagasaki op 9 augustus 1945. Sindsdien heb ik meegewerkt aan een ontelbare reeks van pamfletten, maar deze hangt nog steeds op mijn werkkamertje, achter mijn bureau, in grote oranje letters.

Na de alles vernietigende aanval op Nagasaki is de atoombom alleen nog op testplekken ontploft. Als oorlogswapen is de atoombom een afschrikwekkend spook gebleven.

TABOE

Maar Poetin heeft in deze oorlog dat taboe doorbroken door er openlijk mee te dreigen. Al onmiddellijk aan de vooravond van de invasie van Oekraïne, door te zeggen dat als andere landen zich in zijn ‘speciale militaire operatie’ zouden mengen, zij iets zouden beleven dat zij in hun geschiedenis nog nooit hadden meegemaakt. Sindsdien heeft hij er wisselende uitspraken over gedaan. Hij zei bij een bijeenkomst over atoomontwapening dat Rusland de atoombom alleen zou inzetten als zijn land zelf zou worden aangevallen. Maar op de Russische televisie schreeuwden commentatoren van naam over hoe Russische atoombommen binnen luttele seconden Berlijn, Amsterdam of Londen kunnen vernietigen.

TACTISCH KERNWAPEN

Zolang Poetins offensief in de Donbas min of meer vorderde leek het gebruik van de atoombom theorie. Maar nu de dictator duidelijk in het nauw gedreven wordt door de groeiende kracht van het Oekraïense leger?

Als Oekraïne echt weer, zoals Zelenski nu roept, Donjetsk en Marioepol zou heroveren en ook een serieuze aanval op de Krim zou ondernemen, zou de Slang dan niet naar een ‘tactisch kernwapen’ grijpen?

Daarmee zou hij in één klap een concentratie van Oekraïense troepen kunnen vernietigen. Iets wat met het opgetrommelde zootje van bajesklanten en slecht geoefende nieuwe rekruten uit enkele Russische departementen (die nu waarschijnlijk gemobiliseerd gaan worden in de Russische departementen om Oekraïne heen) niet makkelijk zal lukken.

Die verleiding van de atoombom zal dan voor de Slang bestaan. Hij zal zich herinneren dat hij de nucleaire afdeling van zijn leger niet voor niets in verhoogde staat van paraatheid heeft gebracht. Zal hij dan niet zoiets denken als: afschieten dat ding, ik ben het heilig hart van Rusland en hoe kan ik anders mijn rivalen, die mijn troon bedreigen, van me afslaan?

Biden heeft de dictator nu in een interview gewaarschuwd geen atoomwapens te gebruiken (‘doe dat niet, doe dat niet, doe dat niet’) omdat dit ‘verstrekkende gevolgen’ zou hebben. Hij bedoelt dat dit het begin van de Derde Wereldoorlog zou worden.

Allemaal waar natuurlijk, maar Poetin verliest zich wel vaker in onbezonnen gewelddadigheid, deze oorlog is daarvan een bewijs.

OOSTENWIND

Ik heb er al eerder op gewezen dat er voor Poetin krachtige redenen zijn om de atoombom niet te gebruiken, in aflevering 23.

De grillige wind kan gemakkelijk de nucleaire fall-out naar zijn eigen gebied blazen, hetgeen hem daar niet populair zal maken. Maar dat argument is misschien niet zo sterk, omdat inmiddels gebleken is dat hij in staat is de meeste Russen te doen geloven dat alle rampspoed uit Oekraïne afkomstig is. Wat de wind blaast, blaast de propaganda terug. Een onbehaaglijk gevoel van onwerkelijkheid bekruipt me daarbij.

Een ander risico voor hem is, dat de mensen die op zijn bevel de ‘tactische atoombom’ moeten afschieten op het laatste moment kunnen weigeren. Ik heb al verteld hoe mijn held Vasily Archipov, een van de bemanningsleden van de nucleaire onderzeeër die in 1961 Cuba naderde, weigerde een atoomtorpedo af te schieten op de Amerikaanse oorlogsschepen die het eiland blokkeerden. Een mooie gedachte, dat er toch nog betrouwbare en goede mensen zijn, dat danken we aan Archipov.

Het derde en grootste bezwaar is het Amerikaanse antwoord, waarvoor Joe Biden nu weer gewaarschuwd heeft. Voor normale mensen is dit een knalhard argument om geen moment te willen denken aan de inzet van kernwapens. Het beeld van de lijken en de ellende in eigen land dat daarvan het gevolg zou zijn streept de neiging automatisch weg. Maar is dat ook het geval in het zieke brein van de Slang in het Kremlin?

RAKETAANVAL OP ATOOMREACTOR

De raketaanval van 18 september op de twee na grootste kernreactor, in het Zuiden zegt iets anders. We hebben groot geluk gehad dat de raket een paar honderd meter verderop ingeslagen is en slechts een krater in de grond achtergelaten heeft. Had deze raket zijn doel bereikt dan had dit een Tsjernobyl-achtig resultaat gehad. Ik vermijd het woord ramp, omdat een doelbewust groot ongeluk veroorzaken geen toevallige ramp is, maar wel oorlogsschade van buitengewone omvang en betekenis.

’Atoomterrorisme’ noemt het Oekraïense energiebedrijf Ernohodar het. Zelenski schrijft daarover op Telegram: ‘Rusland bedreigt de hele wereld. Wij moeten het stoppen voor het te laat is.’ De spijker op de kop. Want als Poetin in staat is om doelbewust een groot atoomongeluk te creëren, hoever is hij dan nog van het bewust gebruiken van de atoombom?

In de nacht van de raketaanval op deze reactor in de buurt van de zuidelijke stad Mykolajew kwam de wind uit het westen en dus zou de fall-out van een nucleair ongeluk zeker de door Rusland bezette gebieden hebben bereikt. En toch heeft Poetin of een van zijn generaals dit risico genomen, om wraak te nemen voor zijn nederlaag in Charkov.

In de winter komt in Oekraïne de wind vaak uit het oosten, dus dan draait het argument om de atoombom niet in te zetten zich om, als je het bekijkt met de ogen van de waanzinnige Poetin.

En het is heel goed mogelijk dat juist in deze wintermaanden de Russen hun laatste bolwerken in de Donbas aan het verdedigen zijn. Dat zijn dan mogelijk de volksrepubliekjes Donjetsk en Loehansk.

Nu al heerst daar paniek omdat zij het Oekraïense leger al zien naderen. ’Maak haast met de referenda om de ‘Volksrepublieken’ aan te sluiten bij Rusland!’, heeft de Russische ex-president Medwedjew nu in een interview gezegd. ‘Aantasting van Russisch grondgebied is een misdaad die toestaat om alle middelen van zelfverdediging aan te wenden.’ voegde hij eraan toe. Uiterlijk 27 september zouden vier (schijn)referenda gehouden moeten worden die vier gebieden bij Rusland zouden moeten voegen. Behalve de al uitgeroepen Volksrepubliekjes ook Cherson en Zaporisja.

Dat is de buitengewoon onrustbarende Russische strategie: de separatistische Volksrepublieken veilig achter de Russische grenzen opbergen. Want dan zal het Oekraïense tegenoffensief wel voor de dan inmiddels RUSSISCHE grens wel halthouden, uit angst dat de Russen de aanval dan zullen antwoorden met een atoomwapen.

En aangezien dan de wind vaak uit het oosten waait is dat dan, lijkt me, niet meer zo denkbeeldig als ik een tijdje geleden nog dacht.

CHINA

Natuurlijk zal die nieuwe Russische grens niet door de wereldgemeenschap erkend worden eenvoudig omdat hij geroofd is. Maar Rusland zal dat wel doen en in de Russische hoofden is de verdediging van de eigen grens met atoombommen geoorloofd. Een prettige gedachte is dat niet. De hoop is dan alleen nog gevestigd op een nieuwe held als de vergeten Vasily Archipov, de marineman die voorkwam dat om Cuba een atoomoorlog uitbrak.

Als het zover komt dat de Oekraïners de Volksrepubliekjes (of de Krim) aanvallen, op het moment dat die ‘s winters achter een gestolen Russische grens zitten, zullen we onze hoop ook op China moeten richten. Want China zal de nieuwe grens waarschijnlijk niet erkennen, evenmin als China dat bij de annexatie van Zuid-Osserië of de Krim heeft gedaan. En dus zal Hsi Jinping Poetin het gebruik van de atoombom afraden, zoals hij dat nu achter de schermen vermoedelijk ook heeft gedaan.

Zal zijn stem de doorslag geven bij de Slang? Ik weet het niet, ik ben er minder gerust op dan drie maanden geleden. Omdat ik voorvoel dat Poetin in het nauw gedreven zal worden en dan geen zin zal hebben mee te werken aan mijn weddenschap dat hij voor het eind van het jaar uit het Kremlin verjaagd zal zijn.

GIFGASOORLOG

De wind komt ‘s winters uit oosten, in het seizoen dat -althans volgens mijn planning!- de beslissende veldslagen plaats kunnen hebben. Dat brengt ook het gebruik van gifgas als Russisch wapen naderbij. De oostenwind blaast dan het gas alleen naar Oekraïens gebied en, denken de Russen, ‘dat zal die nazi’s goed doen’. Dat Rusland zich heeft aangesloten bij de Geneefse conventie die het gebruik van gas als wapen verbiedt, is minder belangrijk, want de Russische televisie zal er wel voor zorgen dat ‘de Oekraïense nazi’s zelf het gas ingezet hebben’.

We mogen blij zijn dat de Amerikanen en Engelsen zulke goede geheime diensten hebben en dat zij veel rake voorspellingen kunnen doen, hopelijk ook op het gebied van de inzet van gas- of atoomwapens. Misschien zullen we meemaken dat het Oekraïense leger met gasmaskers op ten aanval moet gaan. Verstandig van Zelenski dat hij de burgers heeft opgeroepen het strijdgebied in de Donbas te verlaten.

Kortom, ik weet niet meer zo zeker of de Hellevorst in nood geen atoomwapens of andere massavernietigingswapens zal proberen te gebruiken. Het doet me denken aan een gesprek op mijn jongenskamer in Den haag in oktober 1961, met zeven vrienden van de Ban-de-Bom groep, wij waren 18.

BAN-DE-BOM GROEP

Mijn moeder kwam met een groot blad met een theepot de kamer binnen. ‘Dank u mevrouw,’ riep Peter, ‘de wereld geen Hiroshima!’ En toen zij weg was zei hij dat hij een middel wist om bij de dienstkeuring S5 te krijgen.

‘Als ook andere staten de atoombom krijgen en ook terroristen,’ zei ik vanaf mijn bed, ‘dan is het toch zeker dat er uiterlijk vóór 1985 een Derde Wereldoorlog met atoomwapens zal losbarsten?’

‘Dus moeten wij snel in actie komen’ zei Erik, zijn sjekkie rollend.

‘We moeten in de ochtendspits dat kruispunt tussen de Laan van Meerdervoort en de Anna Paulownastraat bezetten’ vulde ik aan. Mijn hand maakte een glissando langs de snaren van het open snarenbord van een piano dat tegen de muur leunde.

‘Ik ben zeker van de partij en mijn vrienden van de HBS ook.’ zei Eckart, die voor niemand aandacht had behalve voor de beeldschone zuster van Gert-Jan.

‘Mijn vader zegt’, zei Gert-Jan, ‘dat iedereen had verwacht dat er in de Tweede Wereldoorlog gas gebruikt zou worden omdat dit in de Eerste Wereldoorlog ook gebruikt was, maar het gebeurde niet.’

Dit laatste vonden wij geen reden om af te zien van de logica dat door grotere verspreiding van de atoombom onvermijdelijk het gebruik ervan zou volgen in een alles vernietigende oorlog. Misschien zouden Kennedy en Chroestjow de bom niet gooien, maar veel kwaadwillende boeven zouden het nare ding in handen krijgen en het wél doen. Nog steeds moet blijken dat wij ongelijk hadden.

Dat het nu 77 jaar na Hiroshima/Nagasaki is en dat er door wederzijdse afschrikking nog geen nieuw gebruik van de atoombom gevolgd is, geeft hoop. Maar geen zekerheid. En dat houdt me soms uit de slaap of doet me terugverlangen naar de overzichtelijke tijd van Kennedy en Chroestjow.

Komt er een winteroffensief van Oekraïne en is dat het einde van de Slang?

Wordt vervolgd!

FOTO: Pamflet van de Haagse Ban-de-Bom groep van november 1961. Wij plakten het links en rechts, in de stad, op tramhaltes en muren, enkele dagen voorafgaand aan onze sitdown demonstratie. Toen bezetten wij, 40 scholieren, het kruispunt Laan van Meerdervoort-Anna Paulownastraat en deelden onder meer dit pamflet uit. De plakkers van het pamflet werden soms aangegeven door oplettende burgers die de politie informeerden, waarna wij fluks met een boete of celstraf bestraft werden.