Oekraïne op 1 mei in Amsterdam

Ik was op de 1 mei bijeenkomst van GroenLinks/PvdA, na jaren waarin ik, oude vergadertijger, thuis achter mijn computer gebleven was.

Ik bereikte het ronde, voormalige badhuis aan het Boerhaaveplein in het avondlicht. Sommigen, zoals de organisator van de avond Paul Denekamp, herkenden mij, we sloegen elkaar op de schouders. Hij, een late babyboomer, oorlogskinderen zoals ik zag ik niet. Om alles goed te zien en te horen ging de onbekende grijsaard brutaal op de voorste rij zitten, tussen twee vrouwen die al gauw super actieve partijleden bleken.

Het leek alsof er alleen jonge vrouwen in broekpakken, vaak met buitenlandse namen, spraken. De voorzitster, Tanja Jadnanansing, sprak warme woorden over solidariteit, internationale solidariteit, de eerste mei zat in haar bloed zei ze. Ik vond het mooi om te horen dat deze goede gedachte niet uitgestorven is en er hing iets hoopvols in de lucht, hoewel het zaaltje best wat voller had mogen zijn.

Hoopvol vind ik ook de nauwe samenwerking tussen die twee partijen, dat zijn van die dingen waarover je vroeger wel eens droomde dat misschien ooit gebeuren kon. En hoe leuk dat het badhuis nu was verbouwd tot theater; toen ik in de jaren zeventig een blauwe maandag wethouder voor de badhuizen was stroomden zij juist leeg omdat de mensen thuis douches kregen en wat moesten wij met al die lege gebouwen?

PRIORITEITEN VOOR SOORTEN VLUCHTELINGEN

Ik was geroerd, ik zat in de toekomst van eergisteren. Want er was na mijn afscheid als gemeentelijk vertegenwoordiger van GroenLinks in De Balie een periode geweest van jaren dat ik ‘eminence grise’ was, gepensioneerd maar toch bekend, nog maar 67 jaar. En nu was ik, in de ogen van veel aanwezigen, een naam uit het verleden die interessanter wijze toch nog leefde.

Natuurlijk was ik het van harte eens met Tineke Strik, Europarlementariër, dat we voor een rechtvaardige opvang van alle vluchtelingen in de wereld moeten zorgen. Maar hoe? Zij hamert erop dat dit gelijkelijk voor iedere vluchteling moet gelden. Mooi dat er zo goed gezorgd wordt voor Oekraïense vluchtelingen, zegt zij, en dat voor hen niet meer het principe van opvang in eerste land van binnenkomst geldt. Maar waarom niet ook voor Afghaanse of Afrikaanse vluchtelingen?

Ik wierp tegen dat Oekraïense vluchtelingen uit een land komen dat een uitbarstende vulkaan is, op het randje van het uitbreken van een wereldoorlog verkeert en dat wij dat land met prioriteit moeten steunen, ook qua opvang van vluchtelingen. ‘Heb je geen begrip voor dat argument?’ vroeg ik. ‘Nee, geen prioriteiten stellen’ antwoordde zij. Ik kreeg de indruk dat zij het discriminatie vond, ten koste van vluchtelingen met een bruine huid. Voor Oekraïense vluchtelingen geldt de hele IND-procedure niet. Mooi vindt zij dat, maar waarom die uitzondering?

Ik geloof niet dat mijn opvatting gedeeld werd, er werd gesproken over het Marine terrein in Amsterdam, dat zou kunnen worden gebruikt voor vluchtelingen opvang. Tegelijk vindt Tineke wel dat de weg naar een Europees leger moet worden ingeslagen door gezamenlijke aankoop van munitie en gezamenlijke productie van wapens. Helemaal terecht voegde zij eraan toe dat de defensie-uitgaven verhoogd moeten worden, hoe anders dan vroeger, toen wij dit taal van conservatieve ijzervreters vonden. Over de rol van Hongarije zei ze dat in de EU het vetorecht maar eens moest worden afgeschaft. Mijn handen klapten.

EEN PIJNLIJK MOMENT

Verrassend schoof er ook een man aan, wethouder Rutger Groot-Wassink. Hij sprak over de noodzaak van solidariteit met Oekraïense vluchtelingen in Amsterdam. Dat ging goed zei, hij, maar waarom praten PvdA en GroenLinks nooit over kapitalisme? Moeten wij niet verder gaan in onze solidariteit dan we doen? Ik was het met hem eens, maar er kwam even een pijnlijk moment. Ik vroeg of Oekraïense mannen, die hier als vluchteling zijn, niet beter terug konden gaan want solidair zijn is toch ook dat zij naast hun landgenoten vechten voor de verdediging van hun land? Dat is hij absoluut niet met me eens, die keuze moeten we aan de mensen zelf overlaten. ’Sorry, Roel’. De voorzitster vroeg aan de zaal of mensen die, als zij vluchteling waren, terug zouden gaan naar Oekraïne om te vechten, hun hand wilden opsteken. Ik bleek, als ik het goed zag, de enige.

Na afloop ging ik naar Rutger toe en zei dat ik wel het recht op dienstweigering erken, maar dat politici toch ook de lijn van Zelinski moeten volgen om alle mannen zoveel mogelijk in het land te houden. Hij antwoordde vriendelijk dat hij vroeger met veel plezier mijn boeken gelezen had en koffie met me wilde drinken. Maar waarom lees je NU mijn stukken niet, vroeg ik, maar hij was al weg

SCHERPE ANALYSE VAN PACIFISME

Cinta Depondt, een vertegenwoordigster van de vredesorganisatie Pax, analyseerde de achtergrond van het pacifisme, dat in Europa nog steeds protesteert tegen de wapenleveranties aan Oekraïne. Zij was aanvankelijk trainster geweest, in Oekraïne: hoe je kunt proberen om een gewapende Russische soldaat die op je afkomt tot vrede te brengen. Maar ze was van gedachten veranderd toen zij moest constateren dat het allemaal ophoudt als je een bom op je kop krijgt. Anders dan ‘Kerk en Vrede’ stelt zij zich nu tegenover het pacifisme, wat Poetin doet is te erg en een basis voor onderhandelingen is er niet. Waarom zijn er toch nog pacifisten? Zij ziet twee psychische oorzaken. Enerzijds de angst dat deze oorlog op een wereldoog uitloopt, anderzijds de gewenning die mensen hebben aan hun relatieve welvaart. Vanuit ons comfortabele bestaan is oorlog een gruwel en we willen ons materiële geluk niet in gevaar laten brengen. Dan maar liever onrechtvaardige onderhandelingen of capitulatie.

Een stem in het donker achter me verweet haar dat zij zich zo denigrerend over pacifisten uitliet. Cinta antwoordde dat dit niet haar bedoeling was geweest, maar dat zij, mocht men dit zo opgevat hebben, er haar excuses voor aanbood. Voor mij hoefde zij dat laatste niet te doen, pacifisten zijn eerbiedwaardig maar als de hel losbreekt komt er een moment dat je je verdedigen moet. En waarom er dan toch nog mensen zijn die vinden dat je door die houding een oorlogshitser bent, dat mag je van mij best onderzoeken als psychisch probleem.

WINNEN

Ook de pacifist Bertrand Russell was door de bocht gegaan toen Hitler met het mes tussen de tanden op Engeland afstoof. Hij schreef in zijn autobiografie: ‘’Toen in 1940 een invasie van Engeland dreigde, realiseerde ik me dat ik gedurende de Eerste Wereldoorlog een totale nederlaag nooit serieus voor mogelijk had gehouden. Ik vond die optie ondraaglijk, want de nazi’s waren wreed, hypocriet, dom en moreel en intellectueel weerzinwekkend. Ik besloot tenslotte uit volle overtuiging om te steunen wat nodig was om de Tweede Wereldoorlog te winnen.” Zijn pacifistische aanhangers waren teleurgesteld, maar ik vermoed dat zij zijn gelijk hebben ingezien toen er meer bekend werd over Auschwitz.

Cinta zei fier dat niet alleen Poetin maar ook het instemmende, of zwijgende Russische volk iets te verwijten valt. Luisterden de groenlinkse pacifisten wel goed genoeg naar Cinta?

Na afloop liep ik ook naar haar toe, om haar te complimenteren. ’Ik vind het ook zo goed dat je zei dat Oekraïne deze oorlog moet WINNEN en dat je niet zei, zoals de spreekster van de PvdA, dat Poetin deze oorlog niet mag winnen’.

METROSTATION WEESPERPLEIN

In het donker dook ik bij het Weesperplein de metro in. Ik herinnerde me hoe ik vroeger met de fiets in de hand als vanzelf mijn weg naar het juiste perron vond, maar nu was het spookachtig. Het perron was gevuld met jonge mensen die op hun telefoontje keken, het liep tegen middernacht. Aan een vrouw vroeg ik welke metro ik moest hebben en ik vertelde haar dat ik om deze tijd geen mensen van mijn leeftijd zag. ‘Tja, zo is dat’ antwoordde zij. ‘Hoort het niet?’ vroeg ik, maar ondertussen voelde ik toch het genot van een spion die een onbekende wereld binnengaat.

‘Zal ik weer lid van GroenLinks worden?’ vroeg ik me in het metrorijtuig af terwijl we door de buis reden. Ja, wat milieu en wat defensie betreft wel, maar wat vluchtelingenpolitiek betreft niet. Ik blijf maar wie ik ben. Een oude mezelf uitvinder.

Heeft de visie van links voldoende kracht om de oorlog tegen Poetin in Oekraïne te winnen?

Wordt vervolgd!

FOTO: Cinta Depondt, vertegenwoordigster van vredesorganisatie Pax voor Oost-Europa en door haar scherpzinnigheid mijn ster van de 1 mei bijeenkomst van GroenLinks/PvdA 2023 in Amsterdam