Diploma vriendschap gehaald

Toen ik in de laatste klas van het Haags Montessori Lyceum zat was ik vol van onze actie tegen de atoombom, die wij scholieren voerden met een verrassende sit-down demonstratie in de ochtendspits, op het kruispunt van de Laan van Meerdervoort en de Anna Paulownastraat. ‘Hé jongens, laten wij net als Bertrand Russell ‘s ochtends het verkeer lamleggen met een sit-down’, riep ik in de middagpauze terwijl we langs de Telegraaf liepen, in een sjieke straat van het Benoordenhout, de Weissenbruchstraat. Dat was het begin, een paar weken later waren mijn vriend Hans Korteweg en ik van school verwijderd en mochten we geen eindexamen meer doen. Ik heb al eens verteld dat ik dit diploma, tot mijn grote verbazing, een jaartje geleden alsnog aangeboden kreeg toen ik op deze zelfde school een lezing mocht houden over complottheorieën

‘Jullie hadden nooit van school verwijderd horen te worden’ sprak de rectrix, als was het gisteren gebeurd. De vertegenwoordiger van de leerlingen hield een plechtige toespraak vanaf de lessenaar op het podium en sprak effen: ‘Meneer van Duijn, wij wensen u met dit diploma veel succes in uw verdere carrière‘. Precies op de plek in de aula waar ik in 1961 zwaar berispt was en voor eeuwig verbannen werd van school door onze oude rector stond nu een nieuwe, hippe, jonge rectrix die er trots op was dat ik ooit op haar school les had gehad.

WAAROM HANS GEEN DIPLOMA?

Ik was diep ontroerd, voelde me uit een helse dag van het verleden opgestegen als een vogel, maar thuisgekomen realiseerde ik me dat het vreemd was dat ik wél maar mijn kameraad en lotgenoot Hans niet ook het diploma aangeboden had gekregen. Hij was niet bij deze blije rehabilitatie aanwezig geweest en ik durfde hem, mijn beste vriend, het niet te vertellen, want het zou hem kwetsen: waarom ik wel en hij niet?

Maar ja, nog erger zou het zijn als hij het mooie verhaal van een ander zou horen, ik kon niet anders dan na een taai half jaar op mijn tong gekauwd te hebben het hem te bekennen.

Hij begreep me gelukkig. Maar inderdaad, het zat hem niet lekker. Mijn vriend had er destijds veel last van gehad zonder het diploma zijn weg te vinden in de harde wereld, hij vond een rehabilitatie natuurlijk ook voor hem belangrijk genoeg, en dus schreven hij en ik mooie brieven aan de rectrix waarin we aandrongen om ook Hans het diploma uit te reiken. Het ‘Diploma- uit-het-Hart’ zoals de rectrix het speels gedoopt had.

RECTRIX CONNIE

Nee, antwoordde ze, dat kan ik niet nog eens doen. Dat diploma voor mij was een eenmalige, spontane geste en verder kon zij niet gaan. Het was al juridisch aanvechtbaar wat zij gedaan had en zij wekte de indruk dat zij zelf misschien van school verwijderd kon worden als zij illegaal diploma’s zou blijven verstrekken. Maar tenslotte kreeg de juf Engels, die de goede genius was in dit hele gebeuren -zij was de bedenkster van het verrassende diploma- haar zover dat de benarde vrouw een gesprek aanbood aan Hans en mij om samen een oplossing te vinden.

Zo kon het dat mijn vriend en ik dezer dagen samen op terugreis naar school gingen.

Op terugreis, want hier, aan het toen nog nieuwe gebouw aan het eind van het Malieveld in de zijsteeg die verheven Nassau Bredastraat heet, daar hadden wij meer dan zestig jaar geleden de school verlaten omdat wij het onvermijdelijk achtten te kiezen voor de oude straatweg langs Wassenaar naar Amsterdam, door de winterkou. Op de Puch, om ook in Amsterdam zo’n dwarse demo te organiseren. Ik zat achterop en ik herinner me hoe mijn neus liep toen we aankwamen in de studentenmensa in de Damstraat, in de stad waar ons de revolutie lonkte.

Ik sla nu de goed vastgelegde film van die tussenliggende zestig jaren over.

Onthoud wel dat Hans en ik in die zestig jaar met tussenpauzes beste vrienden bleven en we regelmatig spraken over onze winterexpeditie van 1961 en het daaraan verbonden onvrijwillig afscheid van het Montessori Lyceum en dat we verder daarover vaak toch ook wel een goed gevoel bewaarden. Omdat het ons -of we het wilden of niet- in een loterij geworpen had waarin we ieder op een ander manier de hoofdprijs zouden gaan winnen.

LUISTEREN

Hoe hij in de Rotterdamse haven had gewerkt, wc’s had schoongemaakt, scheepsmeter was geweest bij de suikerfabriek. Aanvankelijk had hij er wel de lol van ingezien om bevrijd te zijn van school, maar dat was hem opgebroken. Toen we in de Jordaan min of meer toevallig weer dichtbij elkaar woonden had hij een harde dobber. ‘Er waren dagen dat je niet naar buiten durfde te komen toch?’ vroeg ik. ‘Jazeker, ik was als verlamd‘ vertelde hij. Hij had de zwartste gedachten gehad en was pas weer overeind gekomen toen zijn oom Aart hem aangeraden had naar een psychiater te gaan en gezegd had dat hij dat wel voor hem betalen zou. ’Fentener van Vlissingen, ik zag voor het eerst weer een lichtje’. Hans had de verwijdering van school, vertelde hij, niet als een ernstige slag beschouwd, maar nu voelde hij het wel als een grens in de tijd van toen. En toen hij gehoord had dat ik wel het diploma had, vond hij dat, hoorde ik nu, ook meer iets grappigs dan dat hij in de houding gesprongen was om hierover een verbeten strijd aan te gaan. Hoewel hij het ook met mij eens was dat dat hij zeker niet minder dan ik recht had op rehabilitatie.

HANS HARTSTIKKE WELKOM

Mijn verhaal was, voor mijn eigen gevoel, minder schokkend geweest. Hoewel het raar was geweest dat mijn vader destijds opgebeld was geworden door een curator die hem voor de keus gesteld had zijn zoon OF van school te nemen, OF naar een psychiater te sturen. Dat had mijn vader niet gedaan. Ik lag inderdaad van school, kort voor het eindexamen, maar het was een blessing in disguise geweest. Het besef dat we in een autoritaire, zieke maatschappij leefden, sloeg diep bij mij in en ik kwam ertegen in opstand. Met Provo, om de tijdgeest in therapie te nemen.

‘Hans, jij bent hartstikke welkom op deze school’ sprak Connie. ‘Het is een eer dat jij hier leerling bent geweest en wat er gebeurd is, die verwijdering zonder diploma, dat had nooit mogen gebeuren.’

Hans was blij ontroerd. Hij zei dat door het gesprek en dit contact nu de cirkel gesloten was, de cirkel van verzoening, maar ik vond het niet genoeg. Dat diploma voor mij, dat was geen grapje geweest en ik legde het op de tafel. Hans zag het voor het eerst en vroeg wat al die stempels erop beduidden.

‘Ik heb een elegante oplossing bedacht’ zei ik, ’zodat jij, Connie, nooit beschuldigd kunt worden van het verstrekken van illegale diploma’s en jij, Hans, toch ook je diploma krijgt’.

Connie aanvaardde zonder nadenken mijn voorstel. Dapper pakte zij een mooie pen en schreef op het kostbare document boven mijn naam in fraaie letters: “Hans Korteweg en”. Het was nu in één klap het eindexamendiploma van hem en mij samen geworden. Ik schoof het hem toe. ‘Neem jij het nu’. Hij had dat precies ook zo gedacht, zei hij, en het gaf me het gevoel dat we nu de vriendschap van zo lange tijd ook op papier hadden samengevat.

Want wat is dat diploma nu anders voor ons dan een symbool van rechtzetting van een fout die in een ver verleden door de hoge autoriteit van de school gemaakt is, van herstelde harmonie, van blijdschap over de gedaanteverwisseling van de schoolleiding?

GEDIPLOMEERDE VRIENDEN

Waanzinnig, hoe twee tijden, toen en nu, haast elektrisch met elkaar knetterden. Ik herinnerde me nog dat ik destijds, na de verwijdering, nog eens aan de rector van toen had gevraagd of ik nog een stukje in de schoolkrant mocht schrijven en dat hij mij dit met een strak gezicht botweg geweigerd had. Hoe anders was dit nu. Ik keek Petra aan.

Zij zei aan Hans wat ik gehoopt had: ‘Wil jij misschien de volgende jaarlijkse lezing van het Haags Montessori Lyceum houden?‘ Hans nam het aanbod stralend aan en ik geloof dat we alle vier, zoals we daar in dat zonnige vertrek zaten, gelukkig waren. Hans stopte het diploma van onze vriendschap in zijn tas en sloeg me op de schouder. Een korte feestrede kwam als een toeter uit zijn mond en het hoogste woord was: verzoening. Alles was voor hem nu weer open. Het laatste restje verzoening met die tijd en met het Montessori Lyceum en alles waar het voor stond. De bladzijden van dat hoofdstuk van zijn levensboek lagen nu in de juiste volgorde.

Buiten wachtte de vrouw die Hans met de auto gebracht had. Ze had in een cafeetje in de Weissenbruchstraat de hele geschiedenis aan jonge leerlingen van de school verteld en een van hen had het als volgt samengevat: het is dus zo dat je een andere mening kunt hebben, je eigen weg kunt gaan en toch goed terecht kunt komen!

Het was een wonderlijke dag, de ontknoping. Het lijkt alsof we er zonder het te weten zestig jaar naartoe gewerkt hebben.

EGYPTE

Een ander soort wonderlijke ontknoping is er na het uitlekken van de Amerikaanse documenten over de oorlog in Oekraïne.

Uitgelekt was de ontdekking van de Amerikaanse geheime dienst dat de Egyptische dictator Al-Sisi van plan was de Russen 40.000 raketten te gaan leveren, maar dat hij niet wilde dat de Amerikanen dit wisten, daarover zouden ‘misverstanden’ kunnen ontstaan. Begrijpelijk, Amerika steunt de Egyptische economie met een jaarlijkse gift van een miljard dollar.

Volgens de Washington Post zijn de Amerikaanse diplomaten Sisi in de nek gesprongen, ze hebben hem ongetwijfeld gedreigd de financiële steun in te trekken als hij niet zou besluiten de raketten te gaan leveren aan… de beoogde slachtoffers, Oekraïne dus. En dat is wat de wendbare Sisi nu besloten heeft. Oekraïne zal, als het verhaal klopt, nu 40.000 raketten gaan ontvangen om te gebruiken tégen de oorspronkelijke bestellers.

Wat mij treft is, hoe volkomen opportunistisch landen als Egypte tegenover de oorlog in Oekraïne staan. Niet wie gelijk heeft, niet wie de agressor is telt, maar alleen hoe eraan verdiend kan worden. Ik ben bang dat dit de houding is van de meeste landen in de wereld.

Was de Russische bom op de Russische stad Belgorod alleen maar een ‘ongeluk’, of zegt het iets over de lamlendigheid van de Russische strijdmacht?

Wordt vervolgd!

FOTO:

Boven: Hans en Roel in de bus naar een werkweek van het Haags Montessori Lyceum in Limburg, allebei waren we 16, dus in 1959.

Onder: Samen in het bevrijdende gesprek met rectrix Connie en juf Petra, in datzelfde HML, maar nu in 2023, wij 80 jaar oud. Op tafel ligt ons gezamenlijke diploma.