Ik maak een tijdreis naar de grote drie

Er zijn drie staten die zich sinds het Congres van Wenen (1815) opzienbarend uitgebreid hebben, en de Europese deelnemers aan dat congres gedegradeerd hebben tot figuranten.

Rusland, een van de drie, was wel aanwezig geweest in Wenen. Het Russische leger had een hardhandige rol gespeeld bij het verslaan van Napoleontisch Europa. Toch was het een boerensamenleving, gebaseerd op slavernij. Het had een achterstand op de andere Europese grootmachten, maar Catharine de Grote was al begonnen die achterstand in te halen door kolonisatie. Zij en haar lievelingsgeneraal Potemkin lijfden Oekraïne tot en met de Krim in. Daarmee hield het niet op. Integendeel, gezegend door Christus wijdden de Tsaren zich aan hun Goddelijke opgave de primitieve volken van Siberië en het Verre Oosten aan beschaving te helpen. Het oorspronkelijk kleine koninkrijk Moskovië breidde zich in de negentiende eeuw uit door de ene territoriale veroveringsgolf na de andere. Het strekte zich aan het eind van de negentiende eeuw zelfs uit tot in Noordwest-Amerika, door de verovering van Alaska. Eindeloos, kun je zeggen, dat Rusland was geworden. Een militaire wereldmacht. Ondanks de ineenstorting van 1990 is Rusland de stabielste grootmacht aller tijden; dat was het zowel gedurende het Congres van Wenen als nu.

Nummer twee: de in 1791 gestichte Verenigde Staten van Amerika. Metternich had zich niet verwaardigd deze buitenstaander te laten meepraten over de nieuwe wereldorde na Napoleon. Hij en de andere Europese heersers beschouwden dit vanzelfsprekend als een Europees onderonsje.

VERENIGDE STATEN VAN AMERIKA

De jonge VS maakte in de negentiende eeuw een overeenkomstige, spectaculaire uitbreiding van hun landmassa door.

Aanvankelijk waren het slechts de dertien in opstand gekomen staten aan de oostkust, maar in het begin van de negentiende eeuw kwam er een nieuwe filosofie op die zich ‘Manifest Destiny‘ noemde. De trek naar het Wilde Westen, van ‘Boven’ geopenbaard aan het witte, Christelijke volk, dat - evenals in Rusland van godswege - gerechtigd was om alle oorspronkelijke bewoners van het enorme natuurgebied successievelijk in de hoek te drijven, te vermoorden of doodsmarsen te laten lopen naar aangewezen reservaten.

Zowel door de Russen als door de Amerikanen was er een langdurige en repeterende genocide gepleegd op inheemse volkeren. Anders dan in Duitsland na de Tweede Wereldoorlog zijn die genocides nooit verwerkt. Nooit wordt de indringende vraag gesteld: was het rechtvaardig wat wij gedaan hebben? Zelfs in Rusland zijn er slechts eenzame historici en denkers die daarop het antwoord zoeken. Er bestaan in Amerika goede geschiedenisboeken, maar ze hebben niet geleid tot een algemeen bewustzijn over de enorme misdaden en de kritische historicus Timothy Snyder is maar liever naar Ontario uitgeweken. Datzelfde geldt voor Rusland, waar dergelijke geschiedenisboeken nu zelfs verboden zijn en vervangen worden door glorieuze beschrijvingen van het Russische ‘civilisatieproces’. Ook de VS verrees tenslotte als een wereldmacht.

TWEE SUPERPOWERS

Zo leerde ik als kind de wereld kennen, vanaf het eind van de Tweede Wereldoorlog. We hadden twee zegevierende wereldmachten die anders dan de Europese grootmachten hun kolonies niet overzees, maar binnen de grenzen van het eigen imperium hadden. Tijdens de dekolonisatie van de jaren zestig wensten zij het gekoloniseerde gebied niet ter discussie te stellen. Hun expansiezucht is sindsdien niet getemperd.

‘Make America Great Again’, roept Trump. ‘Russisch gebied is waar de Russische soldaat zijn laars zet’, zegt Poetin. Maar waar liggen hun expansiemogelijkheden nog? Ja, op de Noordpool, dankzij hun egoïstische ontkenning van de klimaatverandering. En daar stuiten zij op elkaars belangen. Die ze hopelijk zonder een Noordpool-oorlog onderling zullen regelen.

Maar hun expansiemogelijkheden liggen vooral ook in het ‘zielige’ (Trump) en ‘nazistische’ (Poetin) Europa. Groenland behoort bij Denemarken, Oekraïne, Moldavië en het Balticum hebben voor Europa gekozen. En Canada trekt ook naar Europa. Het is steeds weer ons werelddeel dat beiden dwars zit.

TOCH DRIE EN TEGEN EUROPA

Het derde grote land dat niet op het Congres van Wenen genodigd was, is China. Om dezelfde reden als de VS niet was uitgenodigd: het was niet serieus te nemen omdat het niet in Europa lag. Het werd veeleer beschouwd als een lokkende kolonie, en dat werd het inderdaad deels. De historische vernedering die het land meemaakte was het neerslaan van de nationalistische dekolonisatiebeweging tijdens de Boksersopstand, op het laatste nippertje van de negentiende eeuw., omstreeks de geboorte van mijn vader. ‘Boksers’ is een westerse term, in werkelijkheid heette deze Chinese beweging ‘Vuisten der gerechtigheid’. Acht koloniserende landen vierden hun overwinning met executies en militaire parades in de Verboden Stad in Peking. Deze acht waren de vijf grootmachten die op het Congres van Wenen aanwezig waren geweest plus de VS, Japan en Italië. Je mag wel zeggen dat dit sindsdien het verwonde hart van China was. China maakte anders dan de VS en Rusland zijn opgang in de jaren na de Tweede Wereldoorlog tot nu toe. Het slokte Tibet op alsmede het land der Oeigoeren: Oost-Turkestan. China’s bevolking groeide uit tot een die veel groter is dan die van Europa, de VS en Rusland samen en loopt op een economie die qua productie alleen nog door de VS overtroffen wordt.

Xi Jinping is het in principe eens met Poetin en Trump dat de huidige, westerse wereldorde vernietigd moet worden. Daarom steunt hij Ruslands oorlog tegen Oekraïne en dus tegen Europa. Maar het hoofddoel van de Chinese expansie ligt toch in Azië, waar het Taiwan en de heerschappij over de Chinese Zee wil veroveren. Ook daar staat het internationale recht van de nog bestaande wereldorde China in de weg, nóg een reden om daaraan een einde te willen maken.

De Grote Drie van vandaag willen dus allemaal af van de op de Verenigde Naties gebouwde wereldorde. Ze willen alle drie terug naar het idee van het Congres van Wenen. De wereld in invloedssferen van grootmachten verdelen. Maar anders dan in 1815 is Europa nu niet het centrum van de grootmachten, maar zelf invloedsfeer, ja een mogelijke kolonie. Van Rusland, van de VS en achter hen China.

Terug naar 1815 zijn we, maar de rollen zijn omgedraaid.

Aanvaarden we dit?

Wordt vervolgd!

FOTO: De ‘Achtlanden-coalitie’ viert de overwinning op de Boksers in de Verboden Stad van Peking, 1901. De Duitse keizer Wilhelm II sprak de hoop uit dat zijn troepen zich dezelfde reputatie in China zouden verwerven als destijds de horden van Attila de Hun in Europa, en wel zodanig dat 'geen Chinees het ooit meer zou wagen een Duitser scheef aan te kijken'.